Po rozstaniu pieniądze na dziecko bardzo szybko przestają być oczywiste. Jedno z rodziców płaci „ile uważa”, nieregularnie albo wcale. Drugie liczy wydatki i nie wie, czy sąd uzna zajęcia dodatkowe, ortodontę i połowę czynszu. Bywa też odwrotnie: alimenty ustalone kilka lat temu przestały odpowiadać rzeczywistości, bo zmieniła się praca, zdrowie albo dziecko jest już dorosłe.
Pytania są zwykle te same: ile, od kiedy, czy można wstecz, ile się czeka na pierwsze pieniądze, co jeśli druga strona nie płaci. Poniżej opisuję, jak sprawa o alimenty wygląda w praktyce, od pozwu do egzekucji. Prowadzę takie sprawy zarówno po stronie osoby uprawnionej, jak i zobowiązanej, w głównej mierze dla osób z Piaseczna, Konstancina-Jeziornej, Góry Kalwarii, Lesznowoli, Tarczyna i Prażmowa oraz z południowych dzielnic Warszawy.
Najczęściej chodzi o alimenty na dziecko. Rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 k.r.o.). Przepis nie wskazuje żadnej granicy wieku. Osiemnaste urodziny niczego automatycznie nie kończą. Pełnoletnie dziecko, które się uczy i rzeczywiście zmierza do samodzielności, nadal ma prawo do alimentów.
Rodzic może jednak uchylić się od alimentów na dziecko pełnoletnie, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla niego uszczerbkiem albo dziecko nie dokłada starań, żeby się usamodzielnić (art. 133 § 3 k.r.o.). Wtedy sprawa nie toczy się o kwotę, tylko o to, czy obowiązek w ogóle trwa.
Alimenty dotyczą też małżonków:
Warto rozdzielić dwie rzeczy, które często się mieszają: wina w rozwodzie nie ma wpływu na alimenty na dziecko. Dotyczy wyłącznie alimentów między byłymi małżonkami.
Nie ma tabeli ani ustawowej „minimalnej stawki” na dziecko. Zakres alimentów zależy od dwóch rzeczy naraz: od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.o.).
Potrzeby to realne koszty: wyżywienie, ubrania, udział w kosztach mieszkania i mediów, szkoła, zajęcia dodatkowe, leczenie, wakacje. Im lepiej są udokumentowane, tym mniej w sprawie zgadywania. O tym, jak sąd podchodzi do kosztów mieszkania, piszę we wpisie opłaty za media a alimenty.
Możliwości zarobkowe to nie to samo co faktyczne zarobki. Sąd bierze pod uwagę, ile ktoś mógłby zarabiać przy swoim wykształceniu, zawodzie i zdrowiu. Do tego dochodzi zasada z art. 136 k.r.o.: jeżeli w ciągu trzech lat przed sprawą zobowiązany bez ważnego powodu zrezygnował z pracy, zamienił ją na gorzej płatną albo pozbył się majątku, sąd tej zmiany nie uwzględnia.
Dwie rzeczy, które często zaskakują:
Dziecko ma też prawo do stopy życiowej zbliżonej do tej, jaką mają rodzice. Ten wątek, czyli zasadę równej stopy życiowej, i to, jak sąd ustala wysokość alimentów, opisałam w osobnych wpisach.
Sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny, bez względu na kwotę. Pozew można złożyć w sądzie miejsca zamieszkania pozwanego albo, do wyboru, w sądzie miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (art. 32 k.p.c.). W praktyce oznacza to, że dziecko nie musi pozywać rodzica w innym mieście.
Dla dzieci mieszkających w Piasecznie, Konstancinie-Jeziornej, Górze Kalwarii, Lesznowoli i Prażmowie będzie to co do zasady Sąd Rejonowy w Piasecznie. To inaczej niż przy rozwodzie, który dla tego obszaru rozpoznaje Sąd Okręgowy w Warszawie. Jeżeli alimenty są ustalane w wyroku rozwodowym, rozstrzyga o nich sąd okręgowy w ramach sprawy rozwodowej. Późniejsze podwyższenie lub obniżenie to już osobna sprawa przed sądem rejonowym.
Pozew wskazuje kwotę miesięczną, termin płatności i datę, od której alimenty mają być płacone. Najważniejszą częścią jest uzasadnienie: zestawienie miesięcznych kosztów dziecka i dowody, czyli rachunki, faktury, umowy za zajęcia, zaświadczenia lekarskie. Do tego informacje o sytuacji drugiego rodzica, na ile są dostępne. O tym, co realnie przekonuje sąd, piszę we wpisie dowody w sprawie o alimenty.
Sprawa trwa miesiące, a dziecko je codziennie. Dlatego razem z pozwem składa się zwykle wniosek o zabezpieczenie, czyli o zobowiązanie drugiej strony do płacenia określonej kwoty już w trakcie sprawy (art. 753 k.p.c.). Sąd rozpoznaje go szybciej niż całe powództwo. Jak szybko — to zależy od obciążenia wydziału, więc konkretnej liczby tygodni nie podaję.
Sąd przesłuchuje strony i bada dokumenty o dochodach i wydatkach. Może zażądać zaświadczeń o zarobkach, zeznań podatkowych, wyciągów. Przy sprawach bez sporu bywa jeden termin. Gdy spór dotyczy rzeczywistych zarobków albo wysokości potrzeb, terminów jest więcej.
Wyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu zaopatruje w rygor natychmiastowej wykonalności co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat wcześniejszych za okres nie dłuższy niż trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c.). W praktyce oznacza to, że alimenty można egzekwować od razu, nie czekając na uprawomocnienie się wyroku.
Alimenty wstecz. Niezaspokojone potrzeby dziecka z okresu przed złożeniem pozwu sąd może uwzględnić, zasądzając odpowiednią sumę (art. 137 § 2 k.r.o.). Same roszczenia o raty alimentacyjne przedawniają się po trzech latach (art. 137 § 1 k.r.o.). Z dochodzeniem pieniędzy nie warto więc czekać latami. Gdy przez ten czas dziecko utrzymywał ktoś inny, w grę może wchodzić także regres alimentacyjny.
Nie muszą. Jeżeli rodzice są w stanie się porozumieć, są dwie drogi poza wyrokiem:
Zwykła umowa spisana „na kartce” takiej mocy nie ma. Gdy druga strona przestanie płacić, nadal trzeba będzie iść do sądu.
Alimenty nie są ustalane raz na zawsze. W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy (art. 138 k.r.o.). Porównuje się sytuację z chwili, gdy alimenty były ustalane, z sytuacją obecną.
Podwyższenie — najczęściej dlatego, że dziecko jest starsze, poszło do innej szkoły, ma nowe potrzeby zdrowotne, albo dochody zobowiązanego wyraźnie wzrosły. Więcej w tekście kiedy można żądać podwyższenia alimentów, a o szkole płatnej we wpisie prywatna szkoła a alimenty.
Obniżenie — gdy możliwości zobowiązanego trwale się zmniejszyły, na przykład przez chorobę, albo gdy potrzeby uprawnionego spadły, bo podjął pracę. Pamiętać trzeba o art. 136 k.r.o.: dobrowolna rezygnacja z dobrze płatnej pracy nie jest powodem do obniżenia. Szerzej: kiedy można żądać obniżenia alimentów.
Uchylenie — najczęściej wobec dorosłego dziecka, które już się utrzymuje albo nie dokłada starań, żeby się usamodzielnić. Do czasu prawomocnego wyroku obowiązek trwa. Samo zaprzestanie płacenia naraża na egzekucję zaległości.
Osoba dochodząca alimentów nie płaci opłaty sądowej od pozwu. Ten sam przepis zwalnia stronę pozwaną w sprawie o obniżenie alimentów (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Dotyczy to także pozwu o podwyższenie alimentów składanego w imieniu dziecka.
Kto wnosi o obniżenie albo uchylenie alimentów, płaci opłatę od pozwu. Jej wysokość zależy od wartości przedmiotu sporu, czyli od różnicy w alimentach liczonej za rok. Przykład: obniżenie z 1 000 zł do 700 zł miesięcznie to różnica 300 zł, razem 3 600 zł rocznie. Opłata od takiego pozwu wynosi 200 zł.
Po zakończeniu sprawy sąd rozlicza koszty i może obciążyć nimi stronę, która przegrała. Do tego dochodzi ewentualne wynagrodzenie pełnomocnika. Jego wysokość zależy od tego, czy sprawa jest sporna, ile jest terminów i czy równolegle toczy się zabezpieczenie albo egzekucja.
Czy alimenty na dziecko można ustalić bez sądu? Tak. Rodzice mogą zawrzeć ugodę przed mediatorem albo podpisać u notariusza akt, w którym zobowiązany poddaje się egzekucji. Zwykła umowa pisemna nie pozwala iść od razu do komornika.
Jak długo płaci się alimenty na dziecko? Dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Przepisy nie wskazują granicy wieku. Wobec pełnoletniego dziecka rodzic może uchylić się od alimentów, jeżeli dziecko nie dokłada starań, żeby się usamodzielnić, albo płacenie oznaczałoby dla rodzica nadmierny uszczerbek.
Od kiedy płaci się alimenty zasądzone przez sąd? Zwykle od dnia wniesienia pozwu. Wyrok jest natychmiast wykonalny co do tych rat, więc nie trzeba czekać na jego uprawomocnienie.
Czy można dostać alimenty wstecz? Sąd może uwzględnić niezaspokojone potrzeby dziecka z okresu przed złożeniem pozwu i zasądzić odpowiednią sumę. Trzeba je wykazać, a zaległe raty przedawniają się po trzech latach.
Ile trwa sprawa o alimenty? Przy braku sporu bywa zakończona na jednym terminie, ale od złożenia pozwu realnie mijają miesiące. Dlatego wniosek o zabezpieczenie składa się od razu, razem z pozwem.
Czy 800 plus wlicza się do alimentów? Nie. Świadczenie wychowawcze nie wpływa na wysokość alimentów.
Czy istnieją minimalne alimenty na dziecko? Nie ma ustawowej minimalnej kwoty. Wysokość zależy od potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych rodzica.
Czy można żądać alimentów od męża lub żony bez rozwodu? Tak. W trakcie małżeństwa każde z małżonków ma obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, a rodzice — utrzymywać wspólne dzieci. Rozwód nie jest do tego potrzebny.
Czy rozwód z winy matki lub ojca wpływa na alimenty na dziecko? Nie. Orzeczenie o winie ma znaczenie tylko dla alimentów między byłymi małżonkami.
Ile kosztuje sprawa o podwyższenie alimentów? Pozew składany w imieniu dziecka jest wolny od opłaty sądowej. Opłatę płaci ten, kto domaga się obniżenia albo uchylenia alimentów.
Czy spłacany kredyt obniża alimenty? Sam kredyt nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Sąd ocenia możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego w całości. Szerzej we wpisie kredyt a alimenty.
Jeżeli sprawa o alimenty dotyczy Pani lub Pana albo Państwa dziecka, zapraszam do kancelarii przy ul. Tadeusza Kościuszki 18/25 w Piasecznie, obok Sądu Rejonowego. Pierwsza rozmowa służy ustaleniu, jakie są koszty utrzymania dziecka, co da się udokumentować i czy wniosek o zabezpieczenie powinien trafić do sądu od razu. Spotkania odbywają się po wcześniejszym umówieniu telefonicznym pod numerem 502 568 281; można też napisać na adwokat@gregier.pl. Kancelaria prowadzi sprawy z zakresu prawa rodzinnego — o rozwód, alimenty, podział majątku i rozdzielność majątkową.