Do rozdzielności majątkowej rzadko dochodzi się z planu. Częściej z niepokoju. Jedno z małżonków zaciąga kredyty, o których drugie dowiaduje się z listu z banku. Ktoś zakłada firmę i nie chce, żeby jej ryzyko dotyczyło całej rodziny. Albo małżonkowie od dwóch lat mieszkają osobno, rozwodu nie ma, a wszystko, co każde z nich zarobi, nadal wpada do majątku wspólnego.
Wspólność majątkową można zakończyć bez rozwodu. Poniżej opisuję, jak to zrobić, kiedy wystarczy notariusz, kiedy trzeba iść do sądu i czego rozdzielność nie załatwia. Kancelaria prowadzi sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej w głównej mierze dla osób z Piaseczna, Konstancina-Jeziornej, Góry Kalwarii, Lesznowoli, Tarczyna i Prażmowa oraz z południowych dzielnic Warszawy.
Co zmienia rozdzielność majątkowa, a czego nie zmienia
Od dnia, w którym rozdzielność powstaje, każde z małżonków zarabia, kupuje i zadłuża się na siebie. Nowe wynagrodzenie, nowe mieszkanie, nowy kredyt należą do majątku osobistego tego, kto je nabył albo zaciągnął.
Cztery rzeczy, których rozdzielność nie robi, a o które pytają prawie wszyscy:
- Nie dzieli dotychczasowego majątku wspólnego. To, co małżonkowie nabyli przed rozdzielnością, przestaje być majątkiem wspólnym w dotychczasowym sensie, ale dalej należy do obojga. Żeby ustalić, kto co dostaje, potrzebny jest osobny podział majątku.
- Nie zmienia dziedziczenia. Małżonek z rozdzielnością nadal dziedziczy po drugim tak samo jak przy wspólności. Szerzej we wpisie intercyza a dziedziczenie.
- Nie zwalnia z obowiązku utrzymania rodziny. Każde z małżonków nadal musi przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 k.r.o.), także na alimenty na wspólne dzieci.
- Nie kasuje długów zaciągniętych wcześniej. Rozdzielność działa na przyszłość. To, co już się wydarzyło, nadal rozlicza się według stanu sprzed jej powstania.
Dwie drogi: umowa u notariusza albo pozew do sądu
Umowa majątkowa (intercyza)
Jeżeli oboje małżonkowie się zgadzają, wystarczy umowa w formie aktu notarialnego (art. 47 § 1 k.r.o.). Można ją zawrzeć przed ślubem albo w trakcie małżeństwa. Do wyboru jest zwykła rozdzielność albo rozdzielność z wyrównaniem dorobków, w której przy jej ustaniu ten, kto dorobił się mniej, może żądać wyrównania.
Taksa notarialna za umowę majątkową małżeńską wynosi maksymalnie 400 zł. Do tego dochodzi VAT i koszt wypisów.
Na co uważać. Wobec osób trzecich, czyli przede wszystkim banków i wierzycieli, umowa działa tylko wtedy, gdy wiedziały o jej zawarciu i rodzaju (art. 47¹ k.r.o.). Kto podpisuje intercyzę, żeby chronić się przed długami drugiej strony, powinien zadbać o to, żeby wierzyciele zostali o niej poinformowani.
Wyrok sądu
Gdy drugi małżonek nie chce podpisać umowy, zostaje sąd. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd (art. 52 § 1 k.r.o.). Zgoda drugiej strony nie jest potrzebna, ale ważne powody trzeba wykazać.
Z takim żądaniem może też wystąpić wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że do zaspokojenia jego wierzytelności potrzebny jest podział majątku wspólnego (art. 52 § 1a k.r.o.).
Co sąd uznaje za „ważne powody”
Kodeks tych powodów nie wylicza. W orzecznictwie utrwaliło się podejście, że chodzi o sytuacje, w których wspólność przestała służyć dobru rodziny i zagraża interesom jednego z małżonków. W praktyce najczęściej są to:
- trwonienie majątku — hazard, nałogi, nieprzemyślane wydatki, o czym piszę we wpisie o trwonieniu majątku;
- zadłużanie się przez jedno z małżonków i ryzyko egzekucji z majątku wspólnego;
- długotrwałe życie w rozłączeniu, gdy małżonkowie nie tworzą już wspólnoty, a rozwodu z różnych powodów nie ma;
- uniemożliwianie współzarządu majątkiem albo ukrywanie dochodów.
Sama różnica zdań co do wydatków albo jednorazowy zakup, który się nie podobał, zwykle nie wystarcza. Więcej przykładów z orzecznictwa: rozdzielność majątkowa tylko z ważnych powodów.
Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną
Co do zasady rozdzielność powstaje z dniem oznaczonym w wyroku. W wyjątkowych wypadkach sąd może ją ustanowić z dniem poprzedzającym wytoczenie powództwa, w szczególności gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 § 2 k.r.o.).
Ta data ma realne znaczenie finansowe. Jeżeli małżonkowie rozstali się trzy lata temu, wszystko, co każde z nich w tym czasie zarobiło i kupiło, wchodziło do majątku wspólnego. Rozdzielność ze wsteczną datą może to „cofnąć” do dnia faktycznego rozstania. Sąd nie robi tego jednak automatycznie — żądanie trzeba zgłosić i uzasadnić. Umowa u notariusza takiej możliwości nie daje, bo działa wyłącznie na przyszłość.
Kiedy rozdzielność powstaje sama, z mocy prawa
Bez umowy i bez osobnego pozwu wspólność ustaje, gdy:
- sąd orzeknie separację (art. 54 § 1 k.r.o.);
- jedno z małżonków zostanie ubezwłasnowolnione albo ogłoszona zostanie jego upadłość (art. 53 § 1 k.r.o.);
- uprawomocni się wyrok rozwodowy.
To odpowiedź na częste pytanie, czy separacja oznacza rozdzielność majątkową: tak, orzeczona przez sąd. Sama separacja faktyczna, czyli życie osobno, nie.
Rozdzielność majątkowa a rozwód
Skoro rozwód i tak kończy wspólność, po co osobna sprawa? Bo wspólność ustaje dopiero z dniem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, a sprawa o rozwód w Sądzie Okręgowym w Warszawie potrafi trwać ponad rok, zwłaszcza przy sporze o winę albo o dzieci. Przez cały ten czas każde wynagrodzenie i każdy nowy dług nadal dotyczą majątku wspólnego.
Rozdzielność ma więc sens wtedy, gdy rozwód się przeciąga albo w ogóle nie jest planowany, a jedno z małżonków zaczyna działać na szkodę wspólnego majątku. Przy szybkim rozwodzie bez sporu zwykle nie ma takiej potrzeby.
Jak przebiega sprawa o ustanowienie rozdzielności majątkowej
Sprawy te rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Pozew składa się w sądzie, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka. Dla małżonków, którzy ostatnio mieszkali razem w Piasecznie, Konstancinie-Jeziornej, Górze Kalwarii, Lesznowoli lub Prażmowie, będzie to co do zasady Sąd Rejonowy w Piasecznie.
Opłata od pozwu wynosi 200 zł. Kto nie jest w stanie jej ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych.
Co trzeba wykazać. Pozew wskazuje żądanie (rozdzielność od określonej daty, a jeśli ma być wsteczna — od jakiej i dlaczego) oraz ważne powody. Dowodami bywają wyciągi z rachunków, umowy kredytowe, pisma od wierzycieli i komorników, korespondencja, zeznania świadków.
Ile to trwa. Przy jasnej sytuacji, na przykład przy długotrwałej separacji faktycznej, wystarcza zwykle jedna lub dwie rozprawy. Gdy druga strona zaprzecza, że ważne powody istnieją, postępowanie dowodowe się wydłuża. Konkretnej liczby miesięcy nie podaję, bo zależy od obciążenia wydziału.
Na wysokość wynagrodzenia pełnomocnika wpływa przede wszystkim to, czy druga strona się sprzeciwia, czy żądana jest data wsteczna i ile dowodów trzeba zgromadzić.
Najczęstsze pytania, czyli FAQ
Co daje rozdzielność majątkowa? Od dnia jej powstania każde z małżonków nabywa majątek i zaciąga zobowiązania na siebie. Majątek zgromadzony wcześniej nie dzieli się sam — wymaga osobnego podziału.
Czy można ustanowić rozdzielność majątkową bez zgody męża lub żony? Tak, przez sąd. Trzeba wtedy wykazać ważne powody. Bez zgody drugiej strony nie da się zawrzeć umowy u notariusza.
Czy separacja oznacza rozdzielność majątkową? Separacja orzeczona przez sąd tak — rozdzielność powstaje z mocy prawa. Samo mieszkanie osobno nie.
Czy rozdzielność majątkowa może być z datą wsteczną? Tylko ustanowiona przez sąd i tylko w wyjątkowych wypadkach, w szczególności gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu. Umowa notarialna działa wyłącznie na przyszłość.
Ile kosztuje rozdzielność majątkowa? U notariusza: taksa maksymalnie 400 zł, plus VAT i wypisy. W sądzie: opłata od pozwu 200 zł.
Czy rozdzielność chroni przed długami małżonka? Przed długami zaciąganymi przez drugie z małżonków po jej powstaniu — tak. Umowa działa wobec wierzyciela jednak tylko wtedy, gdy o niej wiedział. Długów zaciągniętych wcześniej rozdzielność nie usuwa.
Czy po ustanowieniu rozdzielności trzeba dzielić majątek? Jeżeli małżonkowie mają wspólne mieszkanie, samochód czy oszczędności sprzed rozdzielności — tak, to osobna sprawa. Można ją przeprowadzić u notariusza albo w sądzie.
Czy intercyza wpływa na dziedziczenie? Nie. Małżonek dziedziczy po drugim na takich samych zasadach przy wspólności i przy rozdzielności.
Czy można wnieść o rozdzielność w trakcie sprawy rozwodowej? Tak. To odrębna sprawa przed sądem rejonowym, a długotrwała separacja faktyczna jest jednym z typowych ważnych powodów.
Jeżeli rozważają Państwo rozdzielność majątkową albo druga strona nie zgadza się na umowę, zapraszam do kancelarii przy ul. Tadeusza Kościuszki 18/25 w Piasecznie, obok Sądu Rejonowego. Pierwsza rozmowa służy ustaleniu, czy wystarczy notariusz, czy potrzebny jest pozew, i od jakiej daty rozdzielność ma sens. Spotkania odbywają się po wcześniejszym umówieniu telefonicznym pod numerem 502 568 281; można też napisać na [email protected]. Kancelaria prowadzi sprawy z zakresu prawa rodzinnego — o rozwód, alimenty, podział majątku i rozdzielność majątkową.