Odziedziczyłeś spadek? Pamiętaj o zgłoszeniu do urzędu skarbowego

Po potwierdzeniu praw do spadku — postanowieniem sądu albo notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia — zostaje jeszcze jedna formalność, o której najłatwiej zapomnieć, a która kosztuje najwięcej. Jest nią zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego.

Piszę o tym, bo wśród spadkobierców z najbliższej rodziny wciąż pokutuje przekonanie, że skoro są zwolnieni z podatku, to nic nie muszą robić. Jest odwrotnie: zwolnienie przysługuje właśnie pod warunkiem terminowego zgłoszenia. Brak zgłoszenia oznacza podatek.

Od 7 stycznia 2026 r. spóźnienie przestało jednak być nieodwracalne — i to jest najważniejsza zmiana w tym temacie od lat. Piszę o niej niżej.

Dwa różne formularze: SD-Z2 i SD-3

To rozróżnienie decyduje o wszystkim, a bywa mylone.

SD-Z2 — zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. Składa je najbliższa rodzina, żeby skorzystać ze zwolnienia. Termin: sześć miesięcy. Podatku nie ma, o ile zgłoszenie wpłynie w terminie.

SD-3 — zeznanie podatkowe. Składają je wszyscy pozostali, którym zwolnienie nie przysługuje. Termin: jeden miesiąc od powstania obowiązku podatkowego. Na jego podstawie urząd wymierza podatek.

Jeżeli więc dziedziczy Pani po rodzicu — składa Pani SD-Z2 i płaci zero. Jeżeli dziedziczy Pani po ciotce — składa Pani SD-3 i płaci podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną.

Kto może skorzystać ze zwolnienia

Zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn obejmuje tzw. grupę zerową: małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki), wstępnych (rodziców, dziadków), pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Uwaga na pułapkę: teściowie, zięć i synowa należą do I grupy podatkowej, ale nie do grupy zerowej. Zwolnienie im nie przysługuje — płacą podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną, choć według najniższej skali.

Ile wynosi kwota wolna

Od 1 lipca 2023 r. kwoty z art. 9 ust. 1 ustawy wynoszą:

Kwoty dotyczą czystej wartości nabytego majątku, czyli po odliczeniu długów i ciężarów. Sumuje się przy tym wszystko, co nabyło się od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w pięciu latach poprzedzających.

W internecie krąży dla III grupy także kwota 18 060 zł — pochodzi z projektu, który nie wszedł w życie w tym brzmieniu. Obowiązuje 5 733 zł.

Kiedy zgłoszenia nie trzeba składać

Obowiązek zgłoszenia nie powstaje, jeżeli wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie pięciu lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczona do wartości ostatnio nabytej, nie przekracza kwoty wolnej dla danej grupy (art. 4a ust. 4 ustawy).

W praktyce: po rodzicu, po którym dziedziczy się rachunek z dwudziestoma tysiącami złotych, zgłoszenia składać nie trzeba. Po rodzicu, po którym dziedziczy się mieszkanie — trzeba.

Jeżeli ma Pani wątpliwość, czy próg został przekroczony, bezpieczniej jest zgłoszenie złożyć. Nie wiąże się z nim żadna sankcja, a brak zgłoszenia tam, gdzie było wymagane, oznacza utratę zwolnienia.

Od kiedy liczy się sześć miesięcy

Nie od śmierci spadkodawcy. Termin biegnie od dnia:

• uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, albo
• zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, albo
• wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

To rozróżnienie jest istotne, bo między śmiercią a postanowieniem mija nierzadko rok albo więcej.

Gdy o spadku dowiedzieliśmy się później

Zdarza się, że spadkobierca dowiaduje się o nabyciu spadku po miesiącach albo latach — bo nie był prawidłowo zawiadomiony o toczącym się postępowaniu. W takiej sytuacji zwolnienie stosuje się, jeżeli zgłosi nabycie w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym się o nim dowiedział, i jednocześnie uprawdopodobni, że wiedzę powziął później.

Spóźnienie — co zmieniło się 7 stycznia 2026 r.

Przez lata reguła była bezwzględna: jeden dzień po terminie oznaczał utratę zwolnienia, bez względu na przyczynę. Przepisy o przywróceniu terminu z Ordynacji podatkowej do art. 4a nie miały zastosowania, a czynny żal tu nie działa.

Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn, dodany nowelizacją z 21 listopada 2025 r. Pozwala on przywrócić termin na złożenie SD-Z2 na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Zasady są jednak wymagające i warto je znać, zanim okażą się potrzebne:

• wniosek trzeba złożyć w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi;
• razem z wnioskiem trzeba dopełnić zaległej czynności, czyli od razu złożyć SD-Z2;
• trzeba uprawdopodobnić brak winy — samo stwierdzenie, że się zapomniało, nie wystarczy;
• siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku już się nie przywraca.

Jest też ograniczenie czasowe, o którym łatwo zapomnieć: przepis nie obejmuje przypadków, w których sześciomiesięczny termin upłynął przed 7 stycznia 2026 r. Kto spóźnił się wcześniej, z tej możliwości nie skorzysta.

Ta sama nowelizacja doprecyzowała moment powstania obowiązku podatkowego przy nabyciu spadku oraz termin złożenia zeznania podatkowego.

Grupy podatkowe

Dla porządku, bo do nich odsyłają kwoty wolne:

I grupa — małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha, teściowie, zięć i synowa.

II grupa — dalsi krewni: zstępni rodzeństwa (siostrzeniec, bratanek), rodzeństwo rodziców (wuj, ciotka), zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków.

III grupa — wszyscy pozostali, w tym osoby niespokrewnione.

Pozostałe zwolnienia

Ustawa przewiduje jeszcze kilka sytuacji, w których podatek nie wystąpi: wyłączenia przedmiotowe z art. 3, zwolnienia przedmiotowe z art. 4 oraz nabycie w drodze spadku przedsiębiorstwa na warunkach z art. 4b. Przy tym ostatnim również obowiązuje termin zgłoszenia — i również objęło je przywrócenie terminu z art. 4c.