Logo

tel. +48 502 568 281

Dziedziczenie gospodarstw rolnych

14/07/2019 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Zgodnie z art. 553 k.c. pojęciem gospodarstwa rolnego określa się grunty rolne wraz z przynależącymi gruntami leśnymi, budynkami lub ich fragmentami, sprzętem i inwentarzem, w przypadku gdy stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, a także z prawami i związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego obowiązkami. Gospodarstwo rolne samo w sobie nie stanowi przedmiotu samodzielnego obrotu prawnego, a zatem nie można zbyć go jedną czynnością prawną.

Podążając za artykułem 1058 k.c. wyróżnia się kryterium definiowania gospodarstwa rolnego, zgodnie z którym musi obejmować ono obszar co najmniej 1 hektara gruntów rolnych. Powyższe kryterium obszarowe stosowane jest jednak tylko do przepisów szczególnych dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych. W tym miejscu wskazać należy, że na przestrzeni lat  kryterium obszarowe ulegało zmianom. W pierwszych latach obowiązywania kodeksu cywilnego szczególne zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych obowiązywały co do zasady wszystkich nieruchomości wykorzystywanych w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Dziedziczenie gospodarstw rolnych

Dziedziczenie gospodarstw rolnych w odniesieniu do spadków otwartych po 14 lutym 2001 roku następuje na zasadach ogólnych dotyczących dziedziczenia ustawowego. Z tą datą pojawiło się orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: P 4/99 opublikowanego w Dz. U. Nr 11, poz. 91 znoszące obostrzenia przy spadkobraniu gospodarstw rolnych.  Natomiast w odniesieniu do spadków otwartych przed ww. datą gospodarstwo rolne podlega dziedziczeniu przez tych spadkobierców, którzy w chwili otwarcia spadku spełniają jeden z poniższych warunków:

  1.  pracują stale bezpośrednio przy produkcji rolnej
  2. posiadają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej
  3. są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół
  4. są trwale niezdolni do pracy

Również ww. kryteria ulegały na przestrzeni lat zmianom, co zostanie szerzej omówione w kolejnym wpisie.

 

Obecnie obowiązujące w polskim ustawodawstwie ograniczenia dotyczące gospodarstw rolnych

Pomimo zniesienia szczególnych zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych w porządku prawnym dalej spotykamy się z ograniczeniami dotyczącymi gospodarstw rolnych. Jako przykład można wskazać przepisy art. 213 i 214 k.c. dotyczące sądowego zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego.

Również w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego wprowadzono zastrzeżenie, że gospodarstwo rodzinne musi mieć obszar co najmniej 1 hektara użytków rolnych.

Art. 92 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadza natomiast generalny zakaz podziału nieruchomości oznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako rolne, oraz w przypadku braku takiego planu – wykorzystywanych rolniczo, na części mniejsze niż 0,3 hektara.

Autorem tekstu jest Pan Marek Pękacki (korekta: adwokat Agnieszka Jakubowska – Gregier)

Kiedy małżonek nie dziedziczy?

12/04/2017 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Co do zasady w pierwszej kolejności do spadku powołane z ustawy są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Natomiast dzisiaj spróbuję zwięźle odpowiedzieć na pytanie –  kiedy małżonek nie dziedziczy po swoim mężu/żonie?

 

Pominięcie małżonka w testamencie

Najczęściej spotykaną sytuacją, w której małżonek zostaje wyłączony od dziedziczenia jest pominięcie go przez spadkodawcę w testamencie. Wówczas małżonek będzie mógł dochodzić od spadkobierców testamentowych jedynie zachowku o ile nie został on oczywiście wydziedziczony.

 

Zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia

Małżonkowie mogą również zawrzeć umowę, na podstawie której jeden z nich zrzeknie się dziedziczenia po drugim małżonku. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Warto jednak pamiętać, że zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej.

 

Niegodność dziedziczenia

Każdy spadkobierca, w tym małżonek może zostać również uznany za niegodnego dziedziczenia, jeżeli:

  1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
  2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
  3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Powyższe nie ma jednak zastosowania w sytuacji, gdy spadkodawca przebaczył małżonkowi. Wówczas małżonek, któremu przebaczono dziedziczy na zasadach ogólnych.

 

Separacja

W świetle art. 614 k.r.o. orzeczenie separacji ma takie same skutki jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Zatem małżonek pozostający w separacji, tak samo jak i małżonek rozwiedziony, nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych osoby zmarłej. Chodzi oczywiście o separację sądową, a nie faktyczną. Co więcej powyższa zasada odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy orzeczenie o separacji  w chwili otwarcia spadku było prawomocne. Zatem jeżeli spadkodawca zmarł przez uprawomocnieniem się orzeczenia o separacji to wówczas małżonek co do zasady dochodzi do dziedziczenia po nim.

 

Złożenie pozwu o rozwód z winy małżonka

Ostatnią sytuacją, w której dochodzi do wyłączenia małżonka od dziedziczenia jest wystąpienie przez spadkodawcę o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy małżonka, przy czym żądanie orzeczenia winy musiało być w dacie otwarcia spadku uzasadnione.

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Z takim żądaniem może wystąpić każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem. Termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

W tym miejscu wskazać należy, że wystąpieniem o rozwód z winy małżonka jest również wyrażenie przez spadkodawcę – pozwanego w sprawie o rozwód – zgody na rozwód z winy powoda (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1983 roku, sygn.. akt III CZP 38/83, publ. LEX).

 

Intercyza, a dziedziczenie

Na koniec dodać należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w żaden sposób nie wpływa na dziedziczenie małżonka po drugim. Ma ona bowiem znaczenie jedynie w relacjach majątkowych występujących za życia małżonków.

Kancelaria Adwokacka Agnieszka Jakubowska - Gregier
ul. Puławska 22 lok. 6, 05-500 Piaseczno, tel. 502 56 82 81, email: [email protected]