Po potwierdzeniu praw do spadku — postanowieniem sądu albo notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia — zostaje jeszcze jedna formalność, o której najłatwiej zapomnieć, a która kosztuje najwięcej. Jest nią zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego.
Piszę o tym, bo wśród spadkobierców z najbliższej rodziny wciąż pokutuje przekonanie, że skoro są zwolnieni z podatku, to nic nie muszą robić. Jest odwrotnie: zwolnienie przysługuje właśnie pod warunkiem terminowego zgłoszenia. Brak zgłoszenia oznacza podatek.
Od 7 stycznia 2026 r. spóźnienie przestało jednak być nieodwracalne — i to jest najważniejsza zmiana w tym temacie od lat. Piszę o niej niżej.
Dwa różne formularze: SD-Z2 i SD-3
To rozróżnienie decyduje o wszystkim, a bywa mylone.
SD-Z2 — zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. Składa je najbliższa rodzina, żeby skorzystać ze zwolnienia. Termin: sześć miesięcy. Podatku nie ma, o ile zgłoszenie wpłynie w terminie.
SD-3 — zeznanie podatkowe. Składają je wszyscy pozostali, którym zwolnienie nie przysługuje. Termin: jeden miesiąc od powstania obowiązku podatkowego. Na jego podstawie urząd wymierza podatek.
Jeżeli więc dziedziczy Pani po rodzicu — składa Pani SD-Z2 i płaci zero. Jeżeli dziedziczy Pani po ciotce — składa Pani SD-3 i płaci podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną.
Kto może skorzystać ze zwolnienia
Zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn obejmuje tzw. grupę zerową: małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki), wstępnych (rodziców, dziadków), pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.
Uwaga na pułapkę: teściowie, zięć i synowa należą do I grupy podatkowej, ale nie do grupy zerowej. Zwolnienie im nie przysługuje — płacą podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną, choć według najniższej skali.
Ile wynosi kwota wolna
Od 1 lipca 2023 r. kwoty z art. 9 ust. 1 ustawy wynoszą:
| grupa podatkowa | kwota wolna |
|---|---|
| I (najbliższa rodzina, teściowie, zięć, synowa) | 36 120 zł |
| II (dalsi krewni — rodzeństwo rodziców, dzieci rodzeństwa) | 27 090 zł |
| III (pozostali) | 5 733 zł |
Kwoty dotyczą czystej wartości nabytego majątku, czyli po odliczeniu długów i ciężarów. Sumuje się przy tym wszystko, co nabyło się od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w pięciu latach poprzedzających.
W internecie krąży dla III grupy także kwota 18 060 zł — pochodzi z projektu, który nie wszedł w życie w tym brzmieniu. Obowiązuje 5 733 zł.
Kiedy zgłoszenia nie trzeba składać
Obowiązek zgłoszenia nie powstaje, jeżeli wartość majątku nabytego ostatnio, doliczona do wartości majątku nabytego od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w pięciu latach poprzedzających ten rok, nie przekracza 36 120 zł (art. 4a ust. 4 pkt 1 ustawy).
W praktyce: po rodzicu, po którym dziedziczy się rachunek z dwudziestoma tysiącami złotych, zgłoszenia składać nie trzeba. Po rodzicu, po którym dziedziczy się mieszkanie — trzeba.
Jeżeli ma Pani wątpliwość, czy próg został przekroczony, bezpieczniej jest zgłoszenie złożyć. Nie wiąże się z nim żadna sankcja, a brak zgłoszenia tam, gdzie było wymagane, oznacza utratę zwolnienia.
Od kiedy liczy się sześć miesięcy
Nie od śmierci spadkodawcy. Termin biegnie od dnia:
- uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, albo
- zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, albo
- wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
To rozróżnienie jest istotne, bo między śmiercią a postanowieniem mija nierzadko rok albo więcej.
Gdy o spadku dowiedzieliśmy się później
Zdarza się, że spadkobierca dowiaduje się o nabyciu spadku po miesiącach albo latach — bo nie był prawidłowo zawiadomiony o toczącym się postępowaniu. W takiej sytuacji zwolnienie stosuje się, jeżeli zgłosi nabycie w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym się o nim dowiedział, i jednocześnie uprawdopodobni, że wiedzę powziął później.
Spóźnienie — co zmieniło się 7 stycznia 2026 r.
Przez lata reguła była co do zasady bezwzględna: jeden dzień po terminie oznaczał utratę zwolnienia. Przepisy o przywróceniu terminu z Ordynacji podatkowej do art. 4a nie miały zastosowania, a czynny żal tu nie działa.
Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn, dodany nowelizacją z 21 listopada 2025 r. Pozwala on przywrócić termin na złożenie SD-Z2 na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Zasady są jednak wymagające i warto je znać, zanim okażą się potrzebne:
– wniosek trzeba złożyć w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi;
– razem z wnioskiem trzeba dopełnić zaległej czynności, czyli od razu złożyć SD-Z2;
– trzeba uprawdopodobnić brak winy — samo stwierdzenie, że się zapomniało, nie wystarczy;
– siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku już się nie przywraca.
Jest też ograniczenie czasowe, o którym łatwo zapomnieć: przepis nie obejmuje przypadków, w których sześciomiesięczny termin upłynął przed 7 stycznia 2026 r. Kto spóźnił się wcześniej, z tej możliwości nie skorzysta.
Jeżeli terminu nie uda się zachować ani przywrócić, nabycie jest opodatkowane na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej (art. 4a ust. 3). Trzeba wtedy złożyć zeznanie SD-3: w ciągu miesiąca od upływu sześciomiesięcznego terminu, a jeżeli został złożony wniosek o przywrócenie terminu — w ciągu miesiąca od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne (art. 17a ust. 1a).
Ta sama nowelizacja doprecyzowała moment powstania obowiązku podatkowego przy nabyciu spadku oraz termin złożenia zeznania podatkowego.
Grupy podatkowe
Dla porządku, bo do nich odsyłają kwoty wolne:
I grupa — małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha, teściowie, zięć i synowa.
II grupa — zstępni rodzeństwa (siostrzeniec, bratanek), rodzeństwo rodziców (wuj, ciotka), zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków oraz małżonkowie innych zstępnych (np. mąż wnuczki).
III grupa — wszyscy pozostali, w tym osoby niespokrewnione.
Pozostałe zwolnienia
Ustawa przewiduje jeszcze kilka sytuacji, w których podatek nie wystąpi: wyłączenia przedmiotowe z art. 3, zwolnienia przedmiotowe z art. 4 oraz nabycie w drodze spadku przedsiębiorstwa na warunkach z art. 4b. Przy tym ostatnim również obowiązuje termin zgłoszenia — i również objęło je przywrócenie terminu z art. 4c.