tel. +48 502 568 281

Śmierć wspólnika spółki jawnej

06/03/2020 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Śmierć wspólnika spółki jawnej – co dalej ze spółką?

Typową cechą spółek osobowych występujących na gruncie prawa handlowego jest ich czynnik osobowy. Ze względu na charakter spółki jawnej, osoba wspólnika ma niewątpliwie istotne znaczenie. Zgodnie z art. 58  § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych (Dz.U. 2000 Nr 94, poz. 1037 t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 505, Legalis) rozwiązanie spółki powoduje śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości.

 

Rozbieżność w doktrynie i orzecznictwie

Co zatem w przypadku jeżeli wspólników w spółce jawnej było dwóch? W doktrynie prawniczej prezentowane są dwa odmienne stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich, każda dwuosobowa spółka jawna po śmierci jednego ze wspólników ulega rozwiązaniu z mocy prawa, zaś wspólnicy nie mogą wyłączyć tego skutku postanowieniami zawartymi w  umowie spółki.  Potwierdzeniem powyższego jest charakter członkostwa w spółce jawnej, jako prawa osobistego, które co do zasady nie podlega dziedziczeniu (M.Z. Król, M. Celichowski, Praw osobistych się nie dziedziczy, Rzeczpospolita z 13.4.2005 r., Nr 4).

 

Możliwość wstąpienia do spółki

Z kolei zgodnie z drugim poglądem, istnieje możliwość kontynuowania działalności spółki w razie śmierci jednego ze wspólników dwuosobowej spółki. Jednakże warunkiem, który należy spełnić, jest zawarcie w umowie spółki postanowienia, która zezwala spadkobiercom zmarłego wspólnika na wejście do spółki. W świetle obowiązujących przepisów oraz orzecznictwa sądów, za słuszny należy uznać drugi z prezentowanych poglądów. Zgodnie bowiem z wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia z 26.10.2007 (Sygn. I SA/Po 593/07, Legalis), dwuosobowa spółka jawna nie ulega rozwiązaniu z powodu śmierci wspólnika jeżeli w umowie spółki została zamieszczona regulacja o dalszym istnieniu spółki ze spadkobiercami zmarłego wspólnika. W świetle obowiązujących przepisów, w tym art. 60 KSH oraz art. 64 KSH, pomimo śmierci lub ogłoszenia upadłości wspólnika, spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią. Jeżeli umowa spółki stanowi, że prawa, jakie miał zmarły wspólnik, służą wszystkim spadkobiercom wspólnie, a nie zawiera w tym względzie szczególnych postanowień, wówczas do wykonywania tych praw spadkobiercy powinni wskazać spółce jedną osobę. Czynności dokonane przez pozostałych wspólników przed takim wskazaniem wiążą spadkobierców wspólnika. Dalsze istnienie spółki między wspólnikiem pozostającym przy życiu, a spadkobiercami zmarłego jest możliwe po zawarciu stosownej umowy. Zgodnie z zasadami przyjętymi w art. 65 KSH, na rzecz spadkobiercy zmarłego wspólnika powinien zostać wypłacony udział kapitałowy. Ponadto, w myśl art. 583 § 1 KSH, w przypadku śmierci wspólnika spółki jawnej jego spadkobierca może żądać przekształcenia tej spółki w spółkę komandytową i przyznania statusu komandytariusza. Spółka powinna uwzględnić żądanie spadkobiercy zmarłego wspólnika, chyba że pozostali wspólnicy podejmą uchwałę o rozwiązaniu spółki. Wstępując w miejsce spadkodawcy, chcąc być wspólnikiem w niniejszej spółce, należy pamiętać o usunięciu nazwiska zmarłego wspólnika z firmy (nazwy) spółki, wprowadzeniu  zmian do umowy spółki w drodze aneksu lub podjęcia uchwały o zmianie umowy spółki, a także dostosowaniu zasad prowadzenia spraw, reprezentacji spółki etc.

 

Podsumowując, należy stwierdzić, że dwuosobowa spółka, w której zmarł jeden ze wspólników, ma możliwość dalszego istnienia, jednakże po spełnieniu warunków przewidzianych powyżej. Zgodnie bowiem z obecną praktyką sądów, często rejestrowane są zmiany w składzie osobowym wspólników.

Autorem tekstu jest Pani Eliza Błachnio

Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki jawnej

18/07/2016 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Pomimo, iż spółka jawna jest niezależnym od wspólników podmiotem posiadającym zdolność prawną, co w konsekwencji pozwala jej na zaciąganie we własnym imieniu zobowiązań to już odpowiedzialność za te zobowiązania może zostać przerzucona na wspólnika. Zgodnie bowiem z art. 22 § 2 k.s.h. każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Z istoty solidarności wynika, że spółka jawna i jej wspólnicy są zobowiązani w ten sposób, iż wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich tych podmiotów łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregoś z dłużników zwalnia pozostałych. Solidarna odpowiedzialność wspólników spółki jawnej i samej spółki nie może być wyłączona ani ograniczona ze skutkiem wobec wierzycieli (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2013 roku, sygn. akt III CZP 108/12, publ. OSNC 2013, nr 9, poz. 107).

Wcześniej jednak egzekucja z majątku spółki

O ile odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki jawnej jest osobista, nieograniczona i solidarna to wierzyciel spółki jawnej w pierwszej kolejności ma obowiązek prowadzenia egzekucji z majątku spółki, zaś dopiero w razie jej bezskuteczności może wszcząć egzekucję przeciwko wierzycielowi. W tym wyraża się bowiem subsydiarność (wtórność) odpowiedzialności wspólnika, przy czym występuje ona dopiero na etapie egzekucji. Powyższe oznacza, że wierzyciel ma prawo wniesienia powództwa przeciwko wspólnikom zanim jeszcze egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Inaczej rzecz ujmując przesłanka bezskuteczności egzekucji nie podlega badaniu na etapie postępowania rozpoznawczego. Wierzyciel nie może jednak uzyskać tytułu wykonawczego i prowadzić egzekucji przed wykazaniem bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, gdyż musi podjąć próbę zaspokojenia się z majątku spółki, a dopiero gdy okaże się to nieskuteczne może skierować egzekucję do majątku osobistego wspólników. Analiza subsydiarnej odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej za jej zobowiązania prowadzi do wniosku, iż badanie tej przesłanki powinno następować dopiero na etapie postępowania klauzulowego, skoro nadanie klauzuli wykonalności warunkuje przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2014 roku, sygn.. akt I ACa 752/13, publ. LEX).

Regres wspólnika do spółki i pozostałych wspólników

Wspólnik spółki jawnej, który spełnił świadczenie na rzecz wierzyciela tej spółki, może żądać od innego jej wspólnika zwrotu odpowiedniej części tego świadczenia wraz z kosztami procesu wytoczonego, przeciwko niemu, chyba że pozwany wspólnik skutecznie podniesie zarzut wadliwego prowadzenia procesu przez wspólnika pozwanego przez wierzyciela (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2013 roku, sygn.. akt III CZP 108/12, publ. LEX). Należy jednak pamiętać, iż o ile nie jest możliwe w drodze umowy wyłączenie czy ograniczenie odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej ze skutkiem wobec osób trzecich (wierzycieli spółki) to możliwe jest wprowadzenie przez wspólników w drodze umowy modyfikacji dotyczących regresu. Przykładowo wspólnicy mogą ustalić, iż w przypadku zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku jednego ze wspólników, wspólnik ten nie będzie miał prawa dochodzić zwrotu spełnionego świadczenia od pozostałych wspólników.

Odpowiedzialność nowego wspólnika spółki jawnej

Jeżeli jesteś nowym wspólnikiem,  przystępującym do spółki musisz pamiętać, że również odpowiadasz za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przystąpienia. Albowiem osoba przystępująca podlega wszelkim zasadom odpowiedzialności, o których była mowa w art. 31 k.s.h. tj. odpowiedzialności osobistej, nieograniczonej, solidarnej i subsydiarnej.

Podatkowa odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki 

Wspólnik spółki jawnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki (art. 115 § 1 Ordynacji podatkowej). Powyższą zasadę stosuje się również do odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem oraz zobowiązań z tytułu nadpłat, zwrotu podatków oraz nienależnego pobranego wynagrodzenia płatników lub inkasentów powstałe w czasie, gdy był on wspólnikiem. Zaznaczyć należy, iż przepis art. 115 § 1 o.p. nie przewiduje jako przesłanki odpowiedzialności wspólników spółki jawnej bezskuteczności egzekucji Dopuszczalne jest zatem orzekanie o odpowiedzialności wspólników spółki jawnej, nawet wówczas, gdy w stosunku do tej spółki toczy się postępowanie egzekucyjne i istnieje szansa na efektywne zakończenie tego postępowania poprzez wyegzekwowanie należności objętych tytułem wykonawczym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 roku, sygn.. akt I GSK 843/12, publ. LEX). Jednakże odpowiedzialność wspólników za zobowiązania podatkowe spółki jawnej również ma charakter subsydiarny, co oznacza że egzekucja wobec wspólnika będzie mogła być podjęta jedynie w przypadku bezskuteczności (w całości lub w części) prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego.

Kancelaria Adwokacka Agnieszka Jakubowska - Gregier
ul. Puławska 22 lok. 6, 05-500 Piaseczno, tel. 502 56 82 81, email: adwokat@gregier.pl