Logo

tel. +48 502 568 281

Korzystanie z majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej

14/08/2019 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Co do zasady podczas trwania związku małżeńskiego między jego stronami panuje małżeńska wspólność majątkowa. Może ona jednak zostać zmodyfikowana poprzez umowę majątkową małżeńską, polegającą na utworzeniu rozdzielności majątkowej między małżonkami w taki sposób, że każde z nich dysponuje pewnym majątkiem własnym. Taka sama sytuacja następuje w przypadku uzyskania przez strony prawomocnego wyroku rozwodowego.

 

DOMNIEMANIE RÓWNYCH UDZIAŁÓW W MAJĄTKU WSPÓLNYM

Generalnie rzecz biorąc, na podstawie artykułu 43 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Każdy z nich może jednak żądać żeby ustalenie wysokości tych udziałów nastąpiło z uwzględnieniem stopnia w jakim każdy z małżonków przyczynił się do powstania tego majątku. Podczas oceniania tej wartości brany jest również pod uwagę nakład pracy osobistej przy wychowywaniu dzieci oraz prowadzenie gospodarstwa domowego.

 

ROZLICZENIE NAKŁADÓW

Sposób podziału wspólnych dóbr strony mogą ustalić samodzielnie. W przypadku braku takiego działania, zostanie to dokonane przez sąd. Samo rozliczanie zaś ujęte jest w artykule 45 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowiącym, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione na jego majątek osobisty z majątku wspólnego. Wyjątkiem są tu jedynie wydatki i nakłady poczynione na te przedmioty majątkowe, które przynoszą dochód. Każdy z małżonków może także żądać zwrotu poczynionych przez siebie nakładów na majątek wspólny z majątku osobistego.

 

KORZYSTANIE Z MAJĄTKU WSPÓLNEGO

Zgodnie z artykułem 46 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z artykułami 1035 i 207 kodeksu cywilnego, małżonkowie zobowiązani są do ponoszenia ciężarów i wydatków związanych z rzeczami wspólnymi proporcjonalnie do wielkości przysługujących im udziałów w majątku wspólnym. Także każdy z małżonków który poniósł wydatki na rzecz wspólną, ma prawo do żądania od drugiego małżonka zwrotu tej sumy w części odpowiadającej jego udziałowi w majątku wspólnym. Do ewentualnej modyfikacji tej zasady może dojść na podstawie uprzednio zawartej umowy między małżonkami bądź orzeczenia sądowego dotyczącego podziału rzeczy do korzystania, tj. quad usum. Podział taki w praktyce oznacza, że każdy z małżonków otrzymuje do wyłącznego użytku fizycznie wydzieloną część rzeczy. Co do zasady jeżeli nie ustalono inaczej, każdy z małżonków osobno korzysta ze swojej części rzeczy i osobno pobiera z niej pożytki. Również w takim samym zakresie każdy z nich ponosi wszelkie wydatki związane z eksploatacją tej części rzeczy. Skutkiem tego osoba dokonująca nakładów koniecznych na nieruchomość wspólną, nie może ubiegać się o zwrot wartości tych nakładów odpowiadających części udziałów drugiego małżonka, jeżeli w drodze dokonanego podziału nie korzysta on z tej części nieruchomości na którą nakład ten został poczyniony. W efekcie prowadzi to do sytuacji, gdzie osoba dokonująca nakładu na przydzieloną jej część nieruchomości ma wyłączne prawo do pobierania korzyści uzyskanych dzięki temu nakładowi.

Do roszczeń z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów nie zaliczają się roszczenia o współposiadanie rzeczy wspólnej, ani o korzystanie z niej w zakresie jaki daje się pogodzić z współposiadaniem i korzystaniem z tej rzeczy przez drugiego z małżonków. Roszczenie takie zmierzające do uregulowania sposobu korzystania z rzeczy poprzez podział quad usum dotyczy jedynie określenia zakresu posiadania.

 

Autorem postu jest Pan Marek Pękacki

Rozdzielność majątkowa tylko z ważnych powodów

28/03/2019 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Zgodnie z treścią art. 52. § 1. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej”. Powyższe oznacza, że możliwe jest ustanowienie przymusowego ustroju majątkowego małżeńskiego na drodze sądowej wyłącznie z ważnych powodów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie definiuje wprost tego pojęcia, natomiast doktryna, orzecznictwo oraz rozliczne publikacje zawierają szereg informacji na ten temat. Bardzo trafnie wyjaśnia to wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia  2003 roku (sygn.. akt IV CKN 1710/2000), zgodnie z którym „są to te wszystkie okoliczności, które powodują, że w danej sytuacji wspólność ustawowa przestaje służyć dobru drugiego z małżonków czy też dobru założonej przez małżonków rodziny.”

Co może zostać uznane za ważne powody?

Przez sformułowanie „ważne powody” należy zatem rozumieć wystąpienie zespołu okoliczności powodujących, że dalsze istnienie ustawowej wspólności małżeńskiej narusza lub powoduje znaczne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków, a także z reguły dobra reszty członków ich rodziny. Teza taka wynika wprost wyroku Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2000 roku (sygn.. akt III CKN  287/2000). Jedną z głównych cech, które można zaliczyć do grona „ważnych powodów” jest separacja faktyczna małżonków skutkująca trwałym zerwaniem wszelkich więzi stron. Jej zasadniczym elementem pozostaje przeważnie zakończenie stosunków majątkowych stron oraz brak dalszej możliwości podejmowania wspólnych decyzji finansowych połączony z prowadzeniem osobnych gospodarstw domowych. Problematyki tej dotyka wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2004 roku (sygn.. akt V CK 215/2004).

Ponadto za „ważne powody” mogą zostać uznane takie kwestie jak niegospodarność jednego z małżonków, brak zaspokajania potrzeb rodziny lub trwonienie przez niego wspólnego majątku. Także realne zagrożenie przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego z majątku wspólnego w celu zaspokojenia wierzyciela jednego z małżonków może zostać zaklasyfikowane do tej kategorii. Istotnymi przesłankami do ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej są również wszelkiego rodzaju nałogi jednego z małżonków. Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z alkoholizmem, narkomanią, czy hazardem, jest to w dużej mierze wystarczający powód do uznania, że pozostawanie we wspólności majątkowej z uzależnionym pozbawione jest celowości, zakładając jednak, że te powody muszą mieć charakter majątkowy.

Skutku rozdzielności majątkowej

Należy pamiętać, że orzeczenie ustanawiające przymusowy ustrój majątkowy nie prowadzi do podziału majątku wspólnego lecz powoduje powstanie ustroju majątkowego składającego się z dwóch majątków – osobistego męża i osobistego żony, w których skład wchodzą również udziały w ich majątku wspólnym. Ciekawostką jest fakt, że w wyjątkowych przypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z datą wcześniejszą niż dzień wytoczenia powództwa. Następuje to w szczególności w sytuacji gdy małżonkowie już od jakiegoś czasu żyli w separacji faktycznej, mimo iż co do zasady rozdzielność majątkowa powstanie z dniem, w którym zapadł wyrok ją ustanawiający.

Rozdzielność majątkowa w trakcie rozwodu 

Podnieść również należy, że postępowanie rozwodowe pomiędzy stronami nie stoi na przeszkodzie ustanowieniu pomiędzy nimi rozdzielności majątkowej z datą wsteczną. W uchwale z dnia 5 listopada 1993 roku, sygn. akt III CZP 151/93 (“Biuletyn SN” 1993, nr 11, s. 13) Sąd Najwyższy orzekł, że jeżeli sprawa o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej została wytoczona przed uprawomocnieniem się wyroku orzekającego rozwód nie jest wyłączone orzeczenie przez sąd na podstawie art. 52 § 2 k.r.o. o zniesieniu wspólności ustawowej z datą wsteczną.

Analogicznie, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 kwietnia 1994 roku, sygn. akt  III CZP 44/94 (OSNC 1994, nr 10, poz. 190) stwierdził, że orzekanie o zniesieniu wspólności majątkowej z datą wsteczną jest dopuszczalne także po prawomocnym rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód, jeżeli powództwo zostało wytoczone przed tą datą. Żądanie zniesienia wspólności majątkowej z datą wsteczną ma charakter samodzielny, jest wyrazem istnienia po stronie jednego z małżonków interesu prawnego polegającego nie tylko na zniesieniu współwłasności, ale także na tym, by to zniesienie nastąpiło w określonej dacie – wcześniejszej niż data prawomocności wyroku orzekającego rozwód.

Brak zgody małżonka

Warto zaznaczyć, że ustrój taki powstaje najczęściej niezależnie od woli samego małżonka występującego w charakterze pozwanego. Żądanie ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej jest więc przeważnie krokiem ostatecznym, na który decyduje się małżonek będący stroną powodową, gdy wobec braku porozumienia stron niemożliwym staje się zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przed notariuszem.

Autorem wpisu jest Pan Marek Pękacki

Przymusowy ustrój majątkowy

16/03/2016 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

W obrocie prawnym wyróżniane są trzy małżeńskie ustroje majątkowe – ustawowy ustrój małżeński (wspólność ustawowa), umowny ustrój małżeński (umowna rozdzielność majątkowa) oraz przymusowy ustrój majątkowy, który powstaje na skutek ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd niekiedy niezależnie od woli samych małżonków. Przymusowy ustrój majątkowy może powstać w wyniku żądania jednego z małżonków (art. 52 § 1 k.r.o.) albo wierzyciela jednego z nich (art. 52 § 1a k.r.o.), a także w przypadku ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, ogłoszenia jego upadłości (art. 53 § 1 k.r.o.) czy orzeczenia separacji małżonków (art. 54 § 1 k.r.o.)

Przymusowy ustrój majątkowy jest skuteczny wobec osób trzecich, przy czym osoby te nie muszą wiedzieć o obowiązywaniu rozdzielności majątkowej (w przeciwieństwie do umownej rozdzielności majątkowej małżeńskiej). Staje się on skuteczny z momentem uprawomocnienia się orzeczenia ustanawiającego ustrój rozdzielności, orzeczenia o separacji małżonków, orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu jednego z małżonków czy ogłoszenia upadłości jednego z nich.

O ile ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd w przypadku ubezwłasnowolnienia czy ogłoszenia upadłości jednego z małżonków, a także w przypadku orzeczenia separacji nie wymaga dłuższego wyjaśnienia to wprowadzenie przymusowego ustroju majątkowego na żądanie jednego z małżonków lub jego wierzyciela w ocenie autora potrzebuje kilka słów komentarza.

Zgodnie bowiem z art. 52 § 1 k.r.o. z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, przy czym przez „ważne powody” należy rozumieć wystąpienie takich okoliczności, które powodują iż dalsze istnienie ustawowej wspólności małżeńskiej pociąga za sobą naruszenie lub poważne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków i z reguły także dobra rodziny. Przede wszystkim ważnym powodem jest separacji faktyczna małżonków (nie sądowa, która jak wskazano powyżej wprowadza rozdzielność majątkową z mocy prawa), która skutkuje trwałym zerwaniem wszelkich stosunków majątkowych stron i brakiem możliwości podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2005 roku, sygn.. akt  III CK 112/04,  publ. LEX nr 602707). Ponadto za ważne powody można uznać również trwonienie przez jednego z małżonków wspólnego dorobku lub jego niegospodarność, a także realne zagrożenie prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego w celu zaspokojenia wierzyciela jednego z małżonków, przy czym pamiętać należy iż wprowadzenie przymusowego ustroju majątkowego, które ma służyć ochronie rodziny nie może być wykorzystywane dla pokrzywdzenia wierzycieli jednego z małżonków. Konieczność ochrony wierzycieli jednego z małżonka wchodzi w grę przede wszystkim w sytuacji, gdy małżonek-dłużnik zaciągnął zobowiązania na potrzeby rodziny albo w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną w uzgodnieniu z współmałżonkiem i przy wspólnym korzystaniu z osiąganych korzyści (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1995 roku, sygn.. akt II CRN 154/95, LEX nr 1143450).

Natomiast wierzyciel może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. W tym miejscu wskazać należy, iż orzeczenie ustanawiające przymusowy ustrój majątkowy nie prowadzi do podziału majątku wspólnego małżonków, ale do powstania ustroju majątkowego, w którym występują dwa majątki – majątek osobisty męża oraz majątek osobisty żony, w skład których wchodzą udziały małżonków w majątku wspólnym, jakie przypadły im w wyniku ustania wspólności. Powództwo wytoczone przez wierzyciela jednego z małżonków może być uwzględnione wyłącznie wówczas, jeżeli wierzyciel uprawdopodobni, że w wyniku podziału majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka nastąpi chociażby częściowe zaspokojenie jego wierzytelności. Instytucja uregulowana w art. 52 § 1 a k.r.o., jako ingerująca w wolność i swobodę małżonków powinna być zatem stosowana z dużą ostrożnością, a zawarte w tym przepisie przesłanki należy interpretować ściśle, a nie rozszerzająco.

Na koniec należy dodać, iż co do zasady rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. Jednakże w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Kancelaria Adwokacka Agnieszka Jakubowska - Gregier
ul. Puławska 22 lok. 6, 05-500 Piaseczno, tel. 502 56 82 81, email: [email protected]