Decyzja o rozwodzie zapada zwykle dużo wcześniej niż pierwsza wizyta u adwokata. Przez ten czas zbiera się lista pytań, na które nikt nie odpowiada wprost: do jakiego sądu iść, ile to potrwa, ile będzie kosztowało, czy trzeba udowadniać winę, co się stanie z dziećmi i z mieszkaniem, kiedy druga strona dowie się o pozwie.
Poniżej opisuję, jak wygląda sprawa o rozwód od strony praktycznej, od pozwu do prawomocnego wyroku. Chodzi o to, żeby przed pierwszą rozmową wiedzieć, o czym ta rozmowa będzie. Kancelaria prowadzi sprawy w głównej mierze, ale nie tylko osób z Piaseczna, Konstancina-Jeziornej, Góry Kalwarii, Lesznowoli, Tarczyna i Prażmowa oraz z południowych dzielnic Warszawy.
Kiedy sąd orzeka rozwód, a kiedy go nie orzeknie
Sąd rozwiąże małżeństwo, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 kro). Te dwa słowa znaczą w praktyce tyle:
- zupełny — zerwane są wszystkie trzy więzi: uczuciowa, fizyczna i gospodarcza;
- trwały — sytuacja nie rokuje powrotu do wspólnego życia. Nie chodzi o jedną kłótnię ani o kilka tygodni osobno.
Sam fakt, że jedna osoba nie chce już być w tym małżeństwie, nie wystarczy. Sąd bada, czy rozkład rzeczywiście nastąpił, i pyta o to na rozprawie.
Prawo przewiduje też trzy sytuacje, w których rozwodu nie orzeknie mimo rozkładu pożycia (art. 56 § 2 i 3 k.r.o.):
- gdyby wskutek rozwodu miało ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków,
- gdyby orzeczenie rozwodu było z innych względów sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w praktyce są to jednak sytuacje wyjątkowe, na przykład ciężka choroba małżonka wymagającego opieki,
- gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a druga strona się nie zgadza, chyba że ta odmowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Punkt trzeci bywa zaskoczeniem i jest jednym z powodów, dla których warto ustalić stanowisko przed złożeniem pozwu, a nie w trakcie sprawy.
Do którego sądu trafia sprawa o rozwód mieszkańca Piaseczna
To pytanie, na które najczęściej pada błędna odpowiedź, bo intuicja podpowiada sąd „u siebie”.
Sprawy o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy, nie rejonowy. Dla mieszkańców Piaseczna, Konstancina-Jeziornej, Góry Kalwarii i Lesznowoli będzie to co do zasady Sąd Okręgowy w Warszawie, mimo że Sąd Rejonowy w Piasecznie znajduje się bliżej. W samej Warszawie działają dwa sądy okręgowe, Sąd Okręgowy w Warszawie i Sąd Okręgowy Warszawa-Praga, a o tym, który rozpozna sprawę, decyduje położenie ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków.
Zasada jest taka: pozew wnosi się do sądu okręgowego, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma – sąd
Rozwód krok po kroku: od pozwu do wyroku
1. Pozew
Pozew o rozwód to pismo procesowe: oznaczenie sądu i stron, wyraźnie sformułowane żądania, uzasadnienie, dowody i podpis. Nie ma urzędowego formularza.
Żądania trzeba przemyśleć od razu, bo od nich zależy przebieg całej sprawy: rozwód z orzekaniem o winie czy bez, władza rodzicielska, miejsce zamieszkania dziecka, kontakty, alimenty na dziecko, ewentualnie alimenty na rzecz małżonka, sposób korzystania ze wspólnego mieszkania.
W pozwie można od razu złożyć wniosek o zabezpieczenie na czas trwania procesu, np. o alimenty, miejsce pobytu dziecka, kontakty albo sposób korzystania z mieszkania. Sąd rozpoznaje go szybciej niż całą sprawę, co ma znaczenie, gdy postępowanie potrwa rok albo dłużej.
Sąd doręcza odpis pozwu drugiej stronie i wyznacza termin na odpowiedź. W Sądzie Okręgowym w Warszawie ten etap potrafi zająć od kilku tygodni do kilku miesięcy.
2. Rozprawa
Kilka rzeczy, których zwykle nikt wcześniej nie mówi:
- Rozprawy w sprawach o rozwód odbywają się przy drzwiach zamkniętych. Na sali nie ma publiczności (art. 427 k.p.c.).
- Obecność powoda na pierwszej rozprawie jest konieczna. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo osoby, która złożyła pozew, powoduje zawieszenie postępowania (art. 428 § 1 k.p.c.). Nieobecność pozwanego sprawy nie blokuje.
- Sąd zawsze przesłuchuje strony. W sprawie o rozwód ten dowód jest obowiązkowy (art. 432 k.p.c.). Nie da się przejść przez sprawę bez odpowiadania na pytania sędziego o przebieg małżeństwa.
- Małoletnie dzieci co do zasady nie zeznają. Dzieci i wnuki, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków.
- Sąd może skierować strony do mediacji. Jest ona dobrowolna. Oznacza to, że bez zgody stron taka mediacja nie odbędzie się.
Rozwód bez sporu bywa zakończony na jednym terminie. Przy sporze o winę, władzę rodzicielską, kontakty itp. terminów jest kilka, a przerwy między nimi wynoszą kilka miesięcy.
3. Wyrok
Wyrok nie jest skuteczny od razu, uprawomocnia się on po upływie terminu do wniesienia apelacji. Małżonek, który chce się odwołać, musi najpierw złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku (opłata od wniosku wynosi 100 zł i jest zaliczana później na poczet opłaty od apelacji), a następnie apelację w terminie 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.
Z chwilą uprawomocnienia wyroku ustaje wspólność majątkowa małżeńska, o ile wcześniej strony nie zawarły umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej lub nie został wydany wyroku o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Osoba, która zmieniła nazwisko przy zawarciu małżeństwa, może wrócić do poprzedniego, składając oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku (art. 59 k.r.o.). Po tym terminie potrzebne jest już odrębne postępowanie administracyjne.
Rozwód z orzeczeniem o winie i bez orzekania o winie
Sąd orzeka o winie za rozkład pożycia, chyba że oboje małżonkowie zgodnie zażądają, by tego zaniechał — wtedy skutki są takie, jakby żadne z nich nie ponosiło winy (art. 57 k.r.o.). Wystarczy więc, że jedna osoba domaga się orzeczenia o winie, i sąd musi tę kwestię zbadać.
Kwestii winym jakie zachowania sąd bierze pod uwagę, jak wygląda dowodzenie, co oznacza wina obopólna i jakie są konsekwencje orzeczenia o winie poświęcony został osoby wpis na blogu Rozwód z orzekaniem o winie czy bez? Co realnie zyskujesz, a co ryzykujesz. Osobno opisany jest wątek, który wraca w niemal każdej rozmowie: Czy rozwód z winy ma wpływ na podział majątku? oraz Opuszczenie rodziny – czy ma wpływ na orzeczenie o winie?
Co sąd rozstrzyga w wyroku, jeżeli są wspólne małoletnie dzieci
Tego etapu nie da się pominąć nawet przy pełnej zgodzie stron. W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o (art. 58 k.r.o.):
- władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem,
- kontaktach rodziców z dzieckiem,
- kosztach utrzymania i wychowania dziecka, czyli alimentach.
Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. To najkrótsza droga, przygotowane wcześniej porozumienie potrafi skrócić sprawę o nawet o kilka miesięcy. Na zgodny wniosek stron sąd może też nie orzekać o kontaktach.
Jeżeli porozumienia nie ma, sąd rozstrzyga sam, kierując się dobrem dziecka i jego prawem do wychowania przez oboje rodziców. Przy poważnym konflikcie bywa potrzebna opinia Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych lub biegłego psychologa, zwykle jest to najdłuższy pojedynczy przystanek w całej sprawie.
Sąd orzeka też o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas, gdy rozwiedzeni małżonkowie nadal w nim razem mieszkają. W wypadkach wyjątkowych, gdy jedno z nich rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, na żądanie drugiego sąd może nakazać jego eksmisję.
Najczęstsze pytania, czyli FAQ
Czy muszę mieć adwokata do rozwodu? Nie, można działać samodzielnie. Pełnomocnik bywa potrzebny wtedy, gdy sprawa jest sporna, gdy druga strona ma pełnomocnika albo gdy w grę wchodzą sprawy dzieci i majątku.
Czy mogę złożyć pozew, jeśli mąż lub żona nie zgadza się na rozwód? Tak. Zgoda drugiej strony nie jest warunkiem orzeczenia rozwodu, a rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Brak zgody ma znaczenie tylko w jednej sytuacji, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia.
Czy sąd zapyta mnie o szczegóły z małżeństwa? Tak. Przesłuchanie stron w sprawie o rozwód jest obowiązkowe. Rozprawa odbywa się jednak przy drzwiach zamkniętych.
Czy w sprawie o rozwód sąd podzieli też majątek? Co do zasady nie, to odrębne postępowanie. Na wniosek małżonka sąd może dokonać podziału w wyroku rozwodowym, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki, czyli przy sprawach bezspornych.
Ile kosztuje rozwód bez orzekania o winie? Opłata sądowa wynosi 600 zł, a przy zgodnym wniosku stron sąd zwraca po uprawomocnieniu wyroku połowę tej kwoty. Do tego dochodzi wynagrodzenie pełnomocnika, jeżeli strona z niego korzysta.
Ile trwa rozwód, jeśli oboje się zgadzamy? Sprawa bywa zakończona na pierwszym terminie, ale realnie należy liczyć się z kilkoma miesiącami od złożenia pozwu, głównie z powodu czasu oczekiwania na termin rozprawy.
Jakie są konsekwencje orzeczenia o winie? Najważniejsze dotyczą alimentów między byłymi małżonkami i rozliczenia kosztów procesu. Wina nie wpływa natomiast na wielkość udziałów w majątku wspólnym.
Czy rozwód załatwia też sprawę mieszkania i kredytu? Tylko częściowo. Sąd orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania na czas, gdy byli małżonkowie nadal w nim razem mieszkają. Rozliczenie własności mieszkania i wspólnego kredytu to już podział majątku wspólnego, czyli odrębne postępowanie.
Jeżeli rozważa Pani lub Pan rozwód i chce omówić swoją sytuację, zapraszam do kancelarii przy ul. Tadeusza Kościuszki 18/25 w Piasecznie, obok Sądu Rejonowego. Spotkania odbywają się po wcześniejszym umówieniu telefonicznym pod numerem 502 568 281; można też napisać na [email protected].