Logo

tel. +48 502 568 281

Odpowiedzialność za zobowiązania małżonka

15/02/2017 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

W czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, która powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego lub rozwiązania umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową każde z małżonków może samodzielnie dokonywać czynności prawnych, które mogą powodować powstanie po jego stronie zobowiązania. Powstaje zatem pytanie czy takie działania powodują odpowiedzialność za zobowiązania małżonka, na które drugi małżonek nie wyraził zgody lub nawet nic o nich nie wiedział?

Zgoda małżonka na zaciągnięcie zobowiązania

Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Powyższa zasada wydaje się dość prosta i pozornie nie wymaga szerszego komentarza. Jednakże wskazać należy, że możemy mieć do czynienia z dwoma rodzajami zgód – obligatoryjną i fakultatywną, od której uzależniona jest odpowiedzialność majątkiem wspólnym małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich.

Przy zgodzie obligatoryjnej, o której mowa w art. 37 k.r.o. jej brak powoduje nieważność czynności prawnej i  kwestia odpowiedzialności w większości przypadków w ogóle nie powstanie. Natomiast fakultatywna zgoda małżonka nie jest przesłanką ważności czynności prawnej dokonanej przez drugiego małżonka. Nie dotyczy zatem czynności prawnych wskazanych w art. 37 § 1 k.r.o. W takim przypadku zgoda małżonka na zaciągnięcie zobowiązania przez drugiego małżonka wywołuje w tym przypadku tylko jeden skutek, tj. rozszerza odpowiedzialność za dług jednego z małżonków na cały majątek wspólny. Natomiast w przypadku braku fakultatywnej zgody małżonka czynność prawna jest ważna, jednakże odpowiedzialność za zobowiązania małżonka jest wyłączona i wierzyciel nie może żądać zaspokojenia z całego majątku wspólnego małżonków, a jedynie z tych składników, które zostały wskazane w art. 41 § 2 k.r.o.

Przez sformułowanie “zaspokojenie” rozumieć należy możliwość skierowania egzekucji do majątku wspólnego małżonków, nie oznacza natomiast, że małżonek dłużnika staje się osobiście współodpowiedzialny za zaciągnięte przez tego dłużnika zobowiązanie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 marca 2013 roku, sygn.. akt I ACa 1025/12, publ. LEX).

Co więcej źródłem zobowiązania zaciągniętego przez jedno z małżonków musi być czynność prawna, zatem przepis ten nie znajdzie zastosowania do zobowiązań wynikających z spoza sfery stosunków cywilnoprawnych, unormowanych w szczególności prawem publicznym (stosunki karnoprawne, podatkowe).

Brak zgody małżonka na zaciągnięcie kredytu

W sytuacji, gdy małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika (małżonka, który zaciągnął zobowiązanie) z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez niego z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9 k.r.o. (prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy), a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

Powyższe oznacza, że wierzyciel może żądać zaspokojenia z części składników majątkowych, które wchodzą do majątku wspólnego stron, powodując tym samym pomniejszenie jego wartości. Jednakże egzekucja ta nie może być skierowana do przedmiotów majątkowych uzyskanych w zamian za wynagrodzenie za pracę lub dochody z innej działalności zarobkowej oraz korzyści uzyskiwane z praw wymienionych w art. 33 pkt 9 k.r.o. Przedmioty te wchodzą do majątku wspólnego, ale pozostają wolne od odpowiedzialności.

Dług przez powstaniem wspólności ustawowej lub dotyczący majątku osobistego małżonka

Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9 k.r.o. (prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy).

W tym miejscu wyjaśnić należy, że można mówić o wierzytelności dotyczącej majątku osobistego jednego z małżonków jeżeli pomiędzy tą wierzytelnością, a majątkiem osobistym małżonka istnieje określony związek prawny lub ekonomiczny.

Kara umowna za zwłokę po odstąpieniu od umowy

29/01/2016 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Często w umowach wzajemnych (np. w umowie o dzieło czy umowie o roboty budowlane) spotykamy się z zapisem, iż w razie opóźnienia w wykonaniu umowy strona będzie zobowiązana do zapłaty kary umownej. Co do zasady taka kara umowna za zwłokę określana jest kwotowo lub procentowo od wynagrodzenia określonego w umowie i przysługuje za każdy dzień zwłoki. Niewątpliwie takie postanowienia umowne mają na celu zdyscyplinowanie strony do terminowego wywiązania się z umowy.

Jednakże niekiedy zdarzają się sytuacje, iż jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu swojego zobowiązania, wynikającego z umowy, zmuszając tym samym drugą stronę do odstąpienia od umowy. Co wówczas dzieje się z karą umowną, która została zastrzeżona na wypadek nieterminowego wykonania zobowiązania? Czy strona odstępująca od umowy pomimo odstąpienia i zniweczenia umowy ma prawo żądać zapłaty kary umownej czy roszczenie to na skutek odstąpienia wygasa?

Odpowiedź na powyższe pytanie brzmi – nie wygasa, albowiem wykonanie uprawnienia do odstąpienia od umowy wzajemnej znosi jedynie prawa i obowiązki stron należące do jej istoty, natomiast nie znosi powstałego wcześniej stanu odpowiedzialności z tytułu zastrzeżenia kary umownej i powstałych wcześniej przesłanek uzasadniających jej zapłatę. Zwrot ustawowy “umowa uważana jest za niezawartą” wskazuje na element fikcji, konieczny wtedy, gdy umowa była zawarta oraz w znacznej części już wykonana. Powyższe oznacza, iż wykonanie prawa odstąpienia od umowy wzajemnej nie znosi odpowiedzialności z tytułu kary umownej zastrzeżonej na wypadek zwłoki w terminowym spełnieniu świadczenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 czerwca 2013 roku, sygn. akt I ACa 329/13 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2015 roku, sygn. akt II CSK 585/14, publ. LEX).

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki lub opóźnienia nie będzie przysługiwało stronie odstępującej od umowy wzajemnej, jeżeli w umowie zastrzeżono również taką karę w związku z odstąpieniem od umowy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 roku, sygn.. akt III CZP 39/12, publ. LEX). Albowiem nie może być kumulowana kara umowna przewidziana za nienależyte wykonanie zobowiązania, np. kara umowna za zwłokę w wykonaniu zobowiązania i kara umowna za niewykonanie tego samego zobowiązania. Nie sposób jednocześnie spełnić wymagań, od których naliczenie tych kar jest uzależnione, tj. wykonać, choćby w sposób nienależyty zobowiązania  i nie wykonać tego samego zobowiązania, gdyż jest to faktycznie niemożliwe.

Podsumowując, nawet w przypadku odstąpienia od umowy, strona odstępująca może żądać od drugiej strony zapłaty kary umownej zastrzeżonej na wypadek zwłoki lub opóźnienia o ile w umowie strony nie zastrzegły dodatkowej kary umownej z tytułu odstąpienia od umowy. W takiej sytuacji stronie odstępującej przysługuje wyłącznie żądanie zapłaty kary umownej w oparciu o drugą podstawę.

Kancelaria Adwokacka Agnieszka Jakubowska - Gregier
ul. Puławska 22 lok. 6, 05-500 Piaseczno, tel. 502 56 82 81, email: [email protected]