Logo

tel. +48 502 568 281

Odrzucenie spadku po upływie 6 miesięcy

22/05/2019 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Już jakiś czas temu pisałam o odrzuceniu spadku po upływie 6 miesięcy, a precyzyjniej o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku (dla przypomnienia odsyłam tutaj – „Odrzucenie spadku po terminie”). Przywołana powyżej instytucja dla laika brzmi niezrozumiale, ale zmierza ona do ochrony spadkobiercy przed niechcianym spadkiem, który to z różnych co do zasady niezawinionych powodów nie złożył w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Co prawda od dnia 18 październik 2015 roku obowiązuje reguła, że w przypadku niezłożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przyjmuje się, że spadek przyjęto z dobrodziejstwem inwentarza. Pomimo, że ww. zasada stwarza pewną ochronę dla spadkobierców przed długami spadkodawcy to nie rozwiązuje ona do końca problemu. Jedynie bowiem odrzucenie spadku pozwala nam na uwolnienie się od odpowiedzialności od niechcianego spadku, przez co najczęściej należy rozumieć długi spadkodawcy.

Pamiętać jednak należy, że odrzucenie spadku po upływie 6 miesięcy będzie możliwe tylko wyjątkowo. Zgodnie bowiem z art. 1019 § 1 k.c. jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: 1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem oraz 2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Natomiast par. 2 stanowi, że spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

Powyższe oznacza, że niedochowanie terminu na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku musi wynikać z błędu lub groźby. Co więcej podstawą uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest błąd prawnie doniosły.

Nieznajomość masy spadkowej, brak wiedzy o długach

Najczęściej spotykanym w praktyce błędem, pozwalającym na uchylenie się od skutków prawnych i odrzucenie spadku po terminie jest błąd co do składu masy spadkowej. O błędzie co do przedmiotu spadku można mówić jednak tylko wtedy, gdy brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego nie jest wynikiem braku staranności spadkobiercy, czy też, mówiąc inaczej, jest on usprawiedliwiony okolicznościami sprawy. Pamiętać przy tym należy, że poprzestanie na pozbawionym konkretnych podstaw przypuszczeniu, dotyczącym stanu majątku spadkowego, nie może być uznane za błąd istotny, lecz za lekkomyślność, która nie stanowi podstawy uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia (niezłożenia oświadczenia) woli na podstawie przepisów o wadach oświadczenia woli (por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2017 roku, sygn.. akt IV CSK 28/17, publ. LEX).

Warto jednak wskazać, że spadkobiercy często nie wiedzą co wchodzi w skład spadku. Co więcej bez potwierdzenia swoich praw do spadku czy to w formie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku czy aktu poświadczenia dziedziczenia nie mają oni faktycznej możliwości ustalenia składników wchodzących w masę spadkową. Z tych też powodów brak wiedzy o długach na ogół stanowi jeden z podstawowych argumentów w sprawach o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Oczywiście przy założeniu, że niewiedza spadkobiercy nie wynika z jego zaniedbań, lecz z przyczyn od niego niezależnych. Często zdarza się bowiem tak, że wierzyciele spadkodawcy, pomimo że mają wiedzę o jego śmierci nie zgłaszają swoich roszczeń od razu, lecz czekają aż upłynie termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Brak należytej staranności 

Podsumowując stwierdzenie, że spadkobierca nie dołożył należytej staranności powinno być poprzedzone oceną okoliczności konkretnej sprawy i ustaleniem, jakich aktów staranności można było od niego wymagać. Odnosi się to do sprecyzowanych czynności, które faktycznie i prawnie spadkobierca mógłby podjąć, zmierzając do uzyskania koniecznej wiedzy o spadku. W razie niepodjęcia przez spadkobiercę żadnych czynności, wskazane jest określenie, jakich działań, w okolicznościach danej sprawy, prowadzących do pozyskania tej wiedzy można było od niego wymagać, ponieważ doprowadziłyby do uniknięcia błędu (por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 29 listopada 2012 roku, sygn.. akt II CSK 172/12, publ. LEX).

 

Błąd co do prawa

Również z powodu błędu co do prawa można uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Zaznaczyć przy tym należy, że do uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu nie może być samo tylko, nieuzasadnione szczególnymi okolicznościami, mylne przekonanie spadkobiercy, iż jego bierne zachowanie nie oznacza przyjęcia spadku – zajęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby w istocie do podważenia obowiązywania art. 1015 § 2 k.c.

W praktyce błąd co do prawa najczęściej będzie przejawiał się w przeświadczeniu o braku powołania do dziedziczenia ustawowego, kolejności powołania do spadku czy też skuteczności złożonego oświadczenia o odrzuceniu spadku. Pamiętać jednak należy, że błąd taki jest także błędem istotnym, rozsądnie bowiem oceniając, można zakładać, że gdyby nie zaistniał, doszłoby do odrzucenia spadku. Jednocześnie popełnienie takiego błędu może być wolne od zarzutu niedołożenia należytej staranności. Rozstrzygając na tle okoliczności konkretnego przypadku o tym, czy błąd był wynikiem niedołożenia należytej staranności, należy mieć jak wiadomo na względzie przeciętny, raczej niezbyt wysoki, stan świadomości prawnej społeczeństwa w zakresie stosunków spadkowo-rodzinnych (por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2012 roku, sygn.. akt. II CSK 171/12, publ. LEX).

 

Termin złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych

Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie z powodu błędu lub groźby oświadczenia o odrzuceniu spadku oraz oświadczenie o odrzuceniu spadku należy złożyć przed sądem. Oba oświadczenia mają charakter materialno – prawny i dlatego przewidziany w art. 1019 § 2 k.c. w zw. z art. 88 § 2 k.c. termin zawity jest zachowany, jeżeli przed jego upływem oświadczenia  zostaną odebrane przez sąd do protokołu sądowego, względnie sąd poświadczy urzędowo podpis spadkodawcy na jego piśmie zawierającym oświadczenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 roku, sygn.. akt III CZP 77/13, publ. OSNC 2014, Nr 9, poz. 86).

Zatem do zachowania powyższego terminu nie jest wystarczające wniesienie sprawy do sądu przed upływem roku, lecz odebranie tych oświadczeń.. Dlatego też w przypadku wystąpienia okoliczności, uzasadniających uchylenie się od skutków prawnych i odrzucenie spadku po upływie 6 miesięcy konieczne jest jak najszybsze wszczęcie postępowania. W wypadkach wyjątkowych, w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.) (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2018 roku, sygn.. akt III CZP 110/17, publ. LEX).

 


Kancelaria Adwokacka Agnieszka Jakubowska – Gregier świadczy pomoc prawną w sprawach spadkowych, w tym w sprawach o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie.

Odrzucenie spadku przez małoletniego

23/03/2015 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Niekiedy nasze dziecko może zostać powołane do spadku, w skład którego wchodzą wyłącznie długi bądź też ich wysokość znacznie przekracza aktywa spadkowe. W takiej sytuacji odrzucenie spadku przez małoletniego jest często najbezpieczniejszą drogą do uniknięcia przez niego odpowiedzialności za długi, który pozostawił mu spadkodawca.

W tym miejscu wskazać należy, iż odrzucenie spadku przez małoletniego stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka i wymaga dla swej ważności uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego stosownie do treści art. 101 § 3 k.r.o. (por. postanowienie Sądu Najwyższego I CKU 181/97 z dnia 27 maja 1998 roku, publ. Legalis). W związku z powyższym przed złożeniem w imieniu małoletniego oświadczenia o odrzuceniu przez niego spadku, rodzice powinni wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku przez dziecko. Pamiętać przy tym należy, iż oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zostać złożone w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym rodzice małoletniego dowiedzieli się o tytule jego powołania do spadku. Termin ten jest o tyle istotny, bowiem brak oświadczenia ww. terminie jest jednoznaczny z przyjęciem przez małoletniego spadku z dobrodziejstwem inwentarza (at. 1015 § 2 k.c.) Warto również mieć na uwadze, iż w przypadku złożenia wniosku o zezwolenie przez sąd opiekuńczy na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego termin do złożenia oświadczenia o odrzucenia spadku ulega zawieszeniu na czas trwania tego postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 roku w sprawie I CSK 329/13, publ. Legalis). W przywołanym powyżej orzeczeniu Sąd Najwyższy uznał, iż konieczność uzyskania zgody sądu na odrzucenie spadku przez osobę małoletnią w praktyce oznacza istnienie przeszkody dla wykonania uprawnienia przewidzianego w art. 1015 § 2 k.c. Podjęcie zatem czynności niezbędnej dla wykonania takiego uprawnienia powinno powodować podobne skutki, jak np. przerwa biegu terminu przedawnienia roszczenia w przypadku wszczęcia postępowania zmierzającego do uzyskania prejudykatu umożliwiającego dochodzenie roszczenia, czy zawiadomienie w odpowiednim terminie o wadach rzeczy przy dochodzeniu roszczeń z rękojmi, przy czym należy mieć na uwadze, iż w judykaturze dopuszczono zastosowanie w drodze analogii przepisów o przedawnieniu do biegu niektórych terminów zawitych (por. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu najwyższego z dnia 20 maja 1978 roku w sprawie  III CZP 39/77, publ. OSNCP 1979, nr 3, poz. 40 oraz uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej i Izby Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1988 roku w sprawie III CZP 48/88, publ. OSNCP 1989, nr 3, poz. 36). W związku z powyższym w ocenie Sądu Najwyższego należało się opowiedzieć za wykładnią art. 1015 § 2 k.c. uwzględniającą możliwość zawieszenia biegu terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego, rozpoczynającego bieg od dnia, w którym jego przedstawiciel ustawowy dowiedział się o tytule powołania do dziedziczenia, na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym w przedmiocie uzyskania zgody na odrzucenie spadku. Po prawomocnym zakończeniu tego postępowania przedstawiciele ustawowi małoletniego powinni, przed upływem 6 – miesięcznego terminu biegnącego dalej po wydaniu przez postanowienia zezwalającego na odrzucenie spadku, złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w sądzie lub przed notariuszem.

Odrzucenie spadku po terminie

24/11/2014 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Co do zasady odrzucenie spadku po terminie, przewidzianym do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie jest możliwe. Zgodnie z art. 1015 § 1 k.c. oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Niezachowanie powyższego terminu i niezłożenie oświadczenia o przyjęciu czy też odrzuceniu spadku z reguły pociągać będzie za sobą skutki takie jak złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku wprost.

Jednakże w sytuacji, gdy oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych takiego oświadczenia. Również spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia we wskazanym terminie może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu, zgodnie z art. 1019 § 2 k.c. Powyższy przepis stwarza więc możliwość odrzucenia spadku po terminie w sytuacji, gdy niezachowanie tego terminu i w konsekwencji niezłożenie przez spadkobiercę żadnego oświadczenia spowodowane było błędem lub groźbą. Najczęściej spotykaną sytuacją będzie pozostawanie spadkobiercy w błędzie co do stanu spadku, polegającego na braku wiedzy o długach spadkodawcy, wchodzących w skład spadku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niewiedza spadkobiercy o stanie spadku pomimo podjętych odpowiednich, możliwych działań, może być uznana za błąd istotny i stanowić podstawę do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 roku w sprawie IV CSK 612/11), przy czym na spadkobiercy spoczywa obowiązek wykazania, iż dochował należytej staranności, zmierzającej do ustalenia stanu majątku spadkowego.

By móc uchylić się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku spadkobierca musi złożyć przed sądem oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie wraz ze wskazaniem czy przypadający mu spadek przyjmuje czy też odrzuca. W tym miejscu warto wskazać, iż oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku dla swojej skuteczności wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Prawo do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku wygasa po upływie terminów przewidzianych w art. 88 § 2 k.c., tj. w razie błędu z upływem roku od jego wykrycia, zaś w razie groźby z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał. Jednocześnie zauważyć należy, iż złożenie oświadczenia ww. przedmiocie może nastąpić również po stwierdzeniu nabycia spadku.

Kancelaria Adwokacka Agnieszka Jakubowska - Gregier
ul. Puławska 22 lok. 6, 05-500 Piaseczno, tel. 502 56 82 81, email: [email protected]