Dziedziczenie gospodarstw rolnych

Zgodnie z art. 55³ k.c. pojęciem gospodarstwa rolnego określa się grunty rolne wraz z przynależącymi gruntami leśnymi, budynkami lub ich fragmentami, sprzętem i inwentarzem, w przypadku gdy stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, a także z prawami i związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego obowiązkami. Gospodarstwo rolne samo w sobie nie stanowi przedmiotu samodzielnego obrotu prawnego, a zatem nie można zbyć go jedną czynnością prawną.

Podążając za artykułem 1058 k.c. wyróżnia się kryterium definiowania gospodarstwa rolnego, zgodnie z którym musi obejmować ono obszar co najmniej 1 hektara gruntów rolnych. Powyższe kryterium obszarowe stosowane jest jednak tylko do przepisów szczególnych dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych. W tym miejscu wskazać należy, że na przestrzeni lat  kryterium obszarowe ulegało zmianom. W pierwszych latach obowiązywania kodeksu cywilnego szczególne zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych obowiązywały co do zasady wszystkich nieruchomości wykorzystywanych w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Dziedziczenie gospodarstw rolnych

Dziedziczenie gospodarstw rolnych w odniesieniu do spadków otwartych po 14 lutym 2001 roku następuje na zasadach ogólnych dotyczących dziedziczenia ustawowego. Z tą datą pojawiło się orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: P 4/99 opublikowanego w Dz. U. Nr 11, poz. 91 znoszące obostrzenia przy spadkobraniu gospodarstw rolnych.  Natomiast w odniesieniu do spadków otwartych przed ww. datą gospodarstwo rolne podlega dziedziczeniu przez tych spadkobierców, którzy w chwili otwarcia spadku spełniają jeden z poniższych warunków:

1.  pracują stale bezpośrednio przy produkcji rolnej
2. posiadają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej
3. są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół
4. są trwale niezdolni do pracy

Również ww. kryteria ulegały na przestrzeni lat zmianom, co zostanie szerzej omówione w kolejnym wpisie.

Obecnie obowiązujące w polskim ustawodawstwie ograniczenia dotyczące gospodarstw rolnych

Pomimo zniesienia szczególnych zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych w porządku prawnym dalej spotykamy się z ograniczeniami dotyczącymi gospodarstw rolnych. Jako przykład można wskazać przepisy art. 213 i 214 k.c. dotyczące sądowego zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego.

Również w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego wprowadzono zastrzeżenie, że gospodarstwo rodzinne musi mieć obszar co najmniej 1 hektara użytków rolnych.

Art. 92 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadza natomiast generalny zakaz podziału nieruchomości oznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako rolne, oraz w przypadku braku takiego planu – wykorzystywanych rolniczo, na części mniejsze niż 0,3 hektara.

Autorem tekstu jest Pan Marek Pękacki (korekta: adwokat Agnieszka Jakubowska – Gregier)