Logo

tel. +48 502 568 281

Zmiany w podatku PIT w 2019 roku

10/12/2018 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Początek przyszłego roku przyniesie ze sobą sporo zmian w podatku PIT. Oto najważniejsze z nich:

Nowe zasady obliczania 5 letniego terminu,w czasie którego sprzedaż podlega opodatkowaniu podatkiem PIT dla nieruchomości nabytych w drodze spadku lub trakcie wspólności majątkowej małżeńskiej

Od 1 stycznia 2019 roku w przypadku zbycia nabytych w drodze spadku, nieruchomości lub praw majątkowych okres 5 letni liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości lub nabycie prawa majątkowego przez spadkodawcę. Powyższą zmianę należy ocenić pozytywnie, bowiem dotychczas termin 5 letni liczony był od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości lub nabycie prawa majątkowego przez spadkobiercę.  Do tej pory spadkobierca chcąc uniknąć płacenia podatku dochodowego nie mógł zbyć nieruchomości przez okres 5 lat od daty jego nabycia. Ewentualnie musiał przeznaczyć środki pochodzące ze sprzedaży na cele mieszkaniowe.

Podobnie od 1 stycznia 2019 roku w przypadku zbycia po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, nabytych do majątku wspólnego małżonków lub wybudowanych w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości lub nabytych do majątku wspólnego małżonków praw majątkowych okres 5 letni liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło ich nabycie do majątku wspólnego małżonków lub ich wybudowanie w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej.

Nowe zasady obliczania 5 letniego terminu, w czasie którego sprzedaż podlega opodatkowaniu dotyczą transakcji zawartych po 1 stycznia 2019 roku. Oznacza to, że w przypadku nabycia nieruchomości w drodze spadku lub w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej przed styczniem 2019 roku podatnik będzie mógł uniknąć podatku dochodowego, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości lub nabycie prawa majątkowego przez spadkodawcę lub do majątku wspólnego minęło 5 lat. Oczywiście przy założeniu, że transakcja zostanie dokonana po 1 stycznia 2019 roku.

 

Nabycie lub zbycie w drodze działu spadku nieruchomości lub praw majątkowych

Od Nowego Roku zacznie obowiązywać również ust. 7 art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który stanowi odzwierciedlenie dotychczasowej linii orzeczniczej. Zgodnie z tym przepisem nie będzie stanowić nabycia albo odpłatnego zbycia, odpowiednio nabycie albo odpłatne zbycie, w drodze działu spadku, nieruchomości lub praw majątkowych – do wysokości przysługującego podatnikowi udziału w spadku.

 

Ulga na własne cele mieszkaniowe

Podatnicy,którzy zechcą skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania, będą mieć, trzy  lata na wydatkowanie środków ze sprzedaży na własne cele mieszkaniowe. Obecnie okres ten wynosi 2 lata.

 

Zmiany dotyczące samochodów osobowych wykorzystywanych w działalności gospodarczej

Od 1 stycznia ulega podwyższeniu do 150 000 zł limit wartości samochodu osobowego, pozwalający na pełne odliczenie odpisów amortyzacyjnych.

Ponadto przy korzystaniu z samochodów również w celach prywatnych podatnik będzie miał prawo zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów 75% wydatków. Do tej pory przy użytku mieszanym wydatki eksploatacyjne były zaliczane w całości do kosztów uzyskania przychodów.

 

Zeznanie podatkowe małżonków

Małżonkowie od stycznia 2019 roku będą mogli złożyć zeznanie podatkowe po terminie i nie stracą preferencji. Dotychczas było to możliwe tylko w przypadku, jeżeli zeznanie podatkowe zostanie złożone w terminie.

 

Informacje o najnowszych wpisach na blogu i nie tylko znajdziesz również na facebook.com/adwokatpiaseczno/

Zwrot kosztów leczenia i utrzymania spadkodawcy

28/11/2018 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Zwrot kosztów leczenia i utrzymania spadkodawcy po jego śmierci

Obowiązek roztoczenia opieki nad chorymi rodzicami należy do podstawowych obowiązków dorosłych dzieci i nie przysługuje im z tego tytułu wobec rodziców roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za świadczoną pomoc. Niemniej jednak w przypadku sprawowania opieki nad rodzicami przez jedno z dzieci i ponoszenia z tego tytułu wydatków, związanych z ich leczeniem i utrzymaniem można żądać rozliczenia ww. kosztów od pozostałego rodzeństwa, nawet po śmierci rodziców. Co więcej spadkobierca, który opiekował się spadkodawcą może również domagać się od pozostałych spadkobierców wynagrodzenia za sprawowanie osobistej opieki nad spadkodawcą.

Czy można rozliczać koszty opieki spadkodawcy w dziale spadku?

Roszczenie z tytułu opieki nad spadkodawcą nie jest jednak roszczeniem z tytułu długów spadkowych, gdyż domaga się go nie spadkobierca, który spłacił wierzyciela spadkodawcy, lecz taki który sam jest wierzycielem. W związku z tym roszczeń jednych spadkobierców przeciwko pozostałym spadkobiercom z tytułu zwrotu części kosztów poniesionych na leczenie i utrzymanie spadkodawcy oraz roztoczenie nad nim pieczy nie można rozpatrywać w postępowaniu o dział spadku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 1975 roku, sygn.. akt III CZP 60/75, publ. LEX).Powyższe oznacza, że poniesione koszty związane z leczeniem spadkodawcy nie podwyższą spadku, który ma przypaść temu spadkobiercy, który przed śmiercią poniósł wydatki związane z leczeniem i utrzymaniem spadkodawcy.

W jaki sposób można zatem dochodzić zwrotu kosztów leczenia i utrzymania spadkodawcy?

Spadkobierca, który poniósł koszty związane m.in. z ostatnią chorobą spadkodawcy może żądać zapłaty odpowiedniej części poniesionych kosztów w odrębnym procesie. Roszczenie z tytułu opieki nad spadkodawcą stanowi bowiem roszczenie regresowe, o którym mowa w art. 140 k.r.o. Zgodnie z ww. przepisem osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

Sprawowanie opieki, a darowizna dokonana przez spadkodawcę

Warto również zauważyć, że roszczenie z tytułu opieki nad spadkodawcą może zostać oddalone m.in. w sytuacji, gdy spadkobierca sprawujący opiekę nad spadkodawcą otrzymał od niego darowiznę. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że w związku z zawarciem umowy darowizny na obdarowanym ciąży szczególny obowiązek moralny pieczy nad darczyńcą, gdy ten wymaga opieki, jest chory, a także, gdy nie ma on innego mieszkania, aniżeli lokal, będący przedmiotem darowizny. Brak ekwiwalentności świadczeń przy umowie darowizny ma zatem jedynie wymiar formalny. Darowizna nakłada bowiem na obdarowanego moralny obowiązek wdzięczności, zwłaszcza w sytuacji, gdy miała ona miejsce między osobami bliskimi, w tym bowiem przypadku obowiązek pieczy wynika także z łączącej te osoby więzi rodzinnej.

 

Informacje o najnowszych wpisach na blogu i nie tylko znajdziesz również na facebook.com/adwokatpiaseczno/

Przedawnienie roszczenia o zachowek – od kiedy liczyć?

03/07/2017 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Roszczenia o zachowek jak każde roszczenie majątkowe podlega przedawnieniu. Jednakże początek biegu terminu przedawnienia przypada na inny moment w przypadku roszczeń o zachowek dochodzonych od spadkobiercy testamentowego aniżeli zapisobiercy lub obdarowanego.

Roszczenie o zachowek od spadkobiercy testamentowego

Zgodnie z art. 1007 § 1 k.c. przy dziedziczeniu testamentowym roszczenia z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od daty ogłoszenia testamentu. Należy zatem uznać, że z datą ogłoszenia testamentu roszczenia o zachowek stają się wymagalne, tzn. mogą być dochodzone na drodze sądowej. W sytuacji jednak, gdy spadkodawca pozostawił kilka testamentów, termin przedawnienia przewidziany w art. 1007 § 1 k.c. rozpoczyna swój bieg od ogłoszenia testamentu, z treści którego uprawniony wywodzi przeciwko spadkobiercy testamentowemu roszczenie o zachowek (por. Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 roku, sygn.. akt III CSK 319/12, publ. LEX).

Roszczenie o zachowek od obdarowanego lub zapisobiercy

Natomiast roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy darowizny lub zapisu windykacyjnego staje się wymagalne w chwili otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy i również wynosi pięć lat. Termin ten jest bowiem krótszy niż termin przedawnienia dla roszczeń o zachowek dochodzonych od spadkobiercy testamentowego, gdyż ogłoszenie testamentu bowiem zawsze następuje później niż otwarcie spadku.

Roszczenie o uzupełnienie zachowku od spadkobiercy ustawowego

Kodeks nie określa terminu przedawnienia roszczenia o uzupełnienie zachowku przy dziedziczeniu ustawowemu. Roszczenie to aktualizuje się, gdy przy do dziedziczenia dochodzi np. małżonek w zbiegu z rodzeństwem, a doliczeniu podlegają znaczne darowizny lub zapisy windykacyjne uczynione na rzecz rodzeństwa spadkodawcy. W takiej sytuacji może się okazać, że udział małżonka nie wyczerpuje należnego mu zachowku i wymaga uzupełnienia w drodze powództwa przeciwko rodzeństwu spadkodawcy o zapłatę zachowku.

Pomimo, że kodeks nie określa terminu przedawnienia roszczeń o zachowek w sytuacji dziedziczenia ustawowego to brak jest podstaw do stosowania przepisów ogólnych k.c. o przedawnieniu roszczeń (art. 117 k.c. i n.). Zaistniałą w tym zakresie lukę prawną należy wypełnić stosowaniem w drodze analogii art. 1007 § 2 k.c. W takim wypadku bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z chwilą otwarcia spadku, tj. śmierci spadkodawcy skoro w tym momencie roszczenie o zachowek staje się wymagalne. Ten sam mechanizm znajduje zastosowanie w wypadku roszczenia skierowanego przeciwko obdarowanemu przez spadkodawcę, o uzupełnienie zachowku z tytułu otrzymanej darowizny (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2014 roku, sygn.. akt VI ACa 67/14, publ. LEX).

Przerwanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek

Przerwanie biegu przedawnienia o zachowek następuje nie tylko w sytuacjach opisanych w art. 123 k.c., tj.

  1. przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
  2. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;
  3. przez wszczęcie mediacji.

Bieg przedawnienia roszczenia o zachowek przerywa również:

  1. zgłoszenie przez uczestnika postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku zarzutu nieważności testamentu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1992 r., III CZP 130/92, OSNCP 1993, nr 4, poz. 60), przy czym zgłoszenie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przez wydziedziczonego zarzutu nieważności testamentu nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia o zachowek zstępnych tego wydziedziczonego) (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1995 r., III CZP 134/95 [OSNC 1996, nr 1, poz. 15], w
  2. złożenie przez uprawnionego do zachowku wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy, przy czym przerwanie dotyczy roszczenia o zachowek należy od spadkobiercy ustawowego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2013 roku, sygm. akt III CZP 53/13, publ. LEX).
Przedawnienie roszczeń o zachowek przed 2011 rokiem

Pięcioletni termin przedawnienia obowiązuje od dnia 23 października 2011 roku. Wcześniej termin ten wynosił 3 lata. Wydłużony termin (5 lat) ma zastosowanie do roszczeń powstałych przed tą datą (tj. przed dniem 23 października 2011 roku), lecz w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych.

Kiedy małżonek nie dziedziczy?

12/04/2017 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Co do zasady w pierwszej kolejności do spadku powołane z ustawy są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Natomiast dzisiaj spróbuję zwięźle odpowiedzieć na pytanie –  kiedy małżonek nie dziedziczy po swoim mężu/żonie?

 

Pominięcie małżonka w testamencie

Najczęściej spotykaną sytuacją, w której małżonek zostaje wyłączony od dziedziczenia jest pominięcie go przez spadkodawcę w testamencie. Wówczas małżonek będzie mógł dochodzić od spadkobierców testamentowych jedynie zachowku o ile nie został on oczywiście wydziedziczony.

 

Zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia

Małżonkowie mogą również zawrzeć umowę, na podstawie której jeden z nich zrzeknie się dziedziczenia po drugim małżonku. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Warto jednak pamiętać, że zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej.

 

Niegodność dziedziczenia

Każdy spadkobierca, w tym małżonek może zostać również uznany za niegodnego dziedziczenia, jeżeli:

  1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
  2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
  3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Powyższe nie ma jednak zastosowania w sytuacji, gdy spadkodawca przebaczył małżonkowi. Wówczas małżonek, któremu przebaczono dziedziczy na zasadach ogólnych.

 

Separacja

W świetle art. 614 k.r.o. orzeczenie separacji ma takie same skutki jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Zatem małżonek pozostający w separacji, tak samo jak i małżonek rozwiedziony, nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych osoby zmarłej. Chodzi oczywiście o separację sądową, a nie faktyczną. Co więcej powyższa zasada odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy orzeczenie o separacji  w chwili otwarcia spadku było prawomocne. Zatem jeżeli spadkodawca zmarł przez uprawomocnieniem się orzeczenia o separacji to wówczas małżonek co do zasady dochodzi do dziedziczenia po nim.

 

Złożenie pozwu o rozwód z winy małżonka

Ostatnią sytuacją, w której dochodzi do wyłączenia małżonka od dziedziczenia jest wystąpienie przez spadkodawcę o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy małżonka, przy czym żądanie orzeczenia winy musiało być w dacie otwarcia spadku uzasadnione.

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Z takim żądaniem może wystąpić każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem. Termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

W tym miejscu wskazać należy, że wystąpieniem o rozwód z winy małżonka jest również wyrażenie przez spadkodawcę – pozwanego w sprawie o rozwód – zgody na rozwód z winy powoda (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1983 roku, sygn.. akt III CZP 38/83, publ. LEX).

 

Intercyza, a dziedziczenie

Na koniec dodać należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w żaden sposób nie wpływa na dziedziczenie małżonka po drugim. Ma ona bowiem znaczenie jedynie w relacjach majątkowych występujących za życia małżonków.

Odpowiedzialność za długi spadkowe

26/09/2016 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Wbrew powszechnemu przekonaniu spadek to nie tylko majątek, lecz także długi jakie spadkodawca pozostawił po swojej śmierci. Powyższe oznacza, że przyjmując spadek co do zasady wstępujemy we wszystkie prawa i obowiązki spadkodawcy (art. 922 k.c.), przy czym sposób przyjęcia spadku wpływa na zakres naszej odpowiedzialności za długi spadkodawcy.

I tak przyjęcie spadku wprost powoduje, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczeń, ponosząc tym samym odpowiedzialność z majątku spadkowego oraz ze swojego majątku osobistego, obecnego i przyszłego. Ewentualne ograniczenia w tym zakresie mogą wynikać jedynie z przepisów szczególnych prawa spadkowego, jak również z rzeczowego charakteru odpowiedzialności spadkodawcy za zobowiązania (m.in. ustanowienie zastawu czy hipoteki na jego nieruchomości pomimo nieposiadania przez niego statusu dłużnika osobistego).

W tym miejscu zaznaczyć należy, że do 17 października 2015 roku obowiązywała zasada, według której każdy spadkobierca nieskładający w ustawowym terminie oświadczenia co do sposobu przyjęcia lub odrzucenia spadku był uważany za przyjmującego spadek wprost. Powyższa fikcja uległa zmianie z dniem 18 października 2015 roku, kiedy to zmodyfikowano powyższą zasadę przyjmując, że brak oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dnia powołania do spadku jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, przy czym dotyczy to tylko spadków otwartych po 18 października 2015 roku.

Natomiast sytuacji przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Reguła ta jednak zostaje wyłączona, jeżeli spadkobierca podstępnie zataił część majątku spadkowego lub zgłosił nieistniejące długi (art. 1031 § 2 zdanie drugie k.c.), jej działanie zostaje zaś ograniczone w wypadku, kiedy spadkobierca spłaca niektóre długi spadkowe, wiedząc o istnieniu innych długów spadkowych. Ustawodawca powiązał więc możliwość i zakres korzystania z dobrodziejstwa inwentarza z rzetelnością zachowania spadkobiercy. W wypadku nieuczciwych zachowań nakierowanych na zafałszowanie stanu spadku traci on ten przywilej całkowicie, natomiast w wypadku nieuprawnionego faworyzowania niektórych wierzycieli z krzywdą innych, znanych spadkobiercy, jego odpowiedzialność poszerza się na tyle, by zapewnić także pominiętym wierzycielom należyte zaspokojenie – spadkobierca ponosi wówczas odpowiedzialność za nieuwzględnione długi ponad wartość stanu czynnego spadku, do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe (art. 1032 § 2 k.c.) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2014 roku, sygn.. akt I CSK 264/13, publ. LEX).

Odpowiedzialność za długi spadkowe do chwili dokonania działu spadku jest solidarna. Oznacza to, że do chwili działu spadku cały dług może być dochodzony i egzekwowany od jednego, kilku bądź wszystkich spadkobierców, według wyboru wierzyciela, a od działu spadku wierzyciel może domagać się zaspokojenia swojej wierzytelności jedynie od poszczególnych spadkobierców w wysokości odpowiadającej ich udziałowi w spadku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2013 roku, sygn.. akt II CSK 403/12, publ. LEX).

Nie złożyłeś oświadczenia o odrzuceniu spadku? Sprawdź czy możesz uchylić się od skutków prawnych niezłożenia tego oświadczenia w terminie „Odrzucenie spadku po terminie

Zaliczenie darowizny do spadku

09/08/2016 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Zgodnie z art. 1039 §  1 k.c. jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Powyższe oznacza, iż zaliczenie darowizny do spadku będzie konieczne w sytuacji, gdy:

  1. dziedziczenie następuje na podstawie ustawy (spadkodawca nie sporządził testamentu);
  2. dział spadku dokonywany jest pomiędzy zstępnymi (dziećmi, wnukami itp.) albo pomiędzy nimi, a małżonkiem spadkodawcy;
  3. z oświadczenia spadkodawcy lub okoliczności nie wynika, by darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia;
  4. darowizna nie ma charakteru drobnego.

W tym miejscu wskazać należy, iż dalszy zstępny spadkodawcy (np. wnuk) zobowiązany jest do zaliczenia na przypadającą mu schedę spadkową darowizn dokonanych przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego (rodzica). Natomiast małżonek spadkodawcy nie ma obowiązku zaliczenia na schedę spadkową darowizny otrzymanej od spadkodawcy przed zawarciem z nim małżeństwa (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 czerwca 1977 roku, sygn.. akt III CZP 42/77, publ. LEX).

Ponadto przez pojęcie „darowizna” należy rozumieć wszelkie przysporzenia dokonane pod tytułem darmym, które za życia spadkodawcy przeszły z jego majątku do majątku spadkobiercy i stały się własnością tego ostatniego. Zaliczeniu podlegają więc także inne korzyści, jakie nieodpłatnie otrzymał spadkobierca od spadkodawcy (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2010 roku, sygn.. akt III CSK 39/10, publ. LEX), przy czym świadczenie pracy lub usług dokonywanych w ramach pomocy rodzinnej przy rozbudowie domu nie będzie stanowiło darowizny w rozumieniu art. 1039 § 1 k.c. i w konsekwencji nie będzie podlegało zaliczeniu na schedę spadkową (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 marca 2002 roku, sygn.. akt V CKN 876/00, publ. LEX).

Doliczenie darowizny do spadku polega na operacji rachunkowej i sprowadza się do tego, że wartość darowizn dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi pomiędzy spadkobiercami, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny podlegającej zaliczeniu. Przykładowo jeżeli po spadkodawcy, który pozostawił spadek o wartości 100 000 zł dziedziczy żona i dwoje dzieci, zaś za życia spadkodawcy uczynił on (już w trakcie trwania małżeństwa) darowiznę na rzecz swojej żony w wysokości 200 000 zł to scheda każdego ze spadkobierców wyniesie po 100 000 zł (100 000 + 200 000 = 300 000 zł). Jednakże z uwagi na to, że wartość darowizny na rzecz żony przekracza jej udział w schedzie spadkowej to nie zostanie ona uwzględniona przy dziale spadku.

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania i według cen z chwili działu spadku, zaś przyjęcie odmiennego sposobu oszacowania stanowi rażące naruszenie prawa i jest niedopuszczalne.

Oddalenie powództwa o zachowek ze względu na zasady współżycia społecznego

29/07/2016 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Prawa uprawnionego do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych oraz realizacji zasady, iż nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dobrowolnie, z pominięciem swoich najbliższych (więcej nt. od kogo dochodzić zachowku przeczytasz tutaj).  W związku z tym, iż zachowek stanowi minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowemu i pozbawienie go (lub obniżenie) tego udziału ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.) może nastąpić jedynie wyjątkowo, przy czym o nadużyciu prawa przez żądanie zapłaty zachowku decydować mogą jedynie okoliczności istniejące w płaszczyźnie uprawniony – zobowiązany do zachowku (spadkobierca, zapisobierca czy obdarowany). Nie można bowiem zapominać, iż wyłączenia prawa do zachowku, z uwagi na niewłaściwe postępowanie w stosunku do spadkodawcy, dokonuje sam spadkodawca w drodze wydziedziczenia. Jednakże oddalenie powództwa o zachowek będzie możliwe także w sytuacji, gdy zachodzą okoliczności, które mogą uzasadniać wydziedziczenie uprawnionego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 czerwca 2014 roku, sygn. akt I ACa 929/13). Oddalenie powództwa o zachowek lub obniżenie zachowku ze względu na zasady współżycia społecznego będzie możliwe wówczas, gdyby w świetle zasad lub wartości moralnych, powszechnie, społecznie akceptowanych, żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku jest  ocenione negatywnie. Doniosłość skutków związanych z pozbawieniem prawa do zachowku uzasadnia zatem przyjęcie, że postępowanie uprawnionego do zachowku musi być rażąco naganne oraz cechować się złą wolą po jego stronie (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 31 marca 2011 r., sygn. I ACa 99/11).

Przykładowo agresywne zachowania dorosłego syna wobec samotnej matki, wymagającej opieki ze względu na wiek i stan zdrowia, są zachowaniami niegodnymi, naruszającymi podstawowe zasady moralności, które uzasadniają pozbawienie go prawa do zachowku ze względu na zasady współżycia społecznego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2016 roku, sygn.. akt I ACa 848/14).

Natomiast obniżenie należności z tytułu zachowku na podstawie art. 5 k.c. możliwe będzie np. w sytuacji, gdy głównym składnikiem spadku jest spółdzielcze prawo do lokalu, dom lub lokal stanowiący odrębną własność, który służy do zaspokojenia niezbędnych potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku, zaś inne składniki spadku nie wystarczają na pokrycie zobowiązania z tego tytułu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2016 roku, sygn.. akt I ACa 1135/13). Ponadto obniżenie zachowku będzie możliwe w wyniku nagłych zmian ekonomicznych lub wystąpienia innych niezależnych od spadkobiercy zjawisk wpływających na wartość spadku, np. jego kradzież.

Roszczenie o zachowek – od kogo żądać zapłaty?

30/06/2016 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Każdy z nas co do zasady ma prawo swobodnie dysponować swoim majątkowej zarówno za życia, jak i na wypadek śmierci, co niekiedy może powodować pokrzywdzenie osób najbliższych. Jednakże swoboda ta jest ograniczona instytucją zachowku, nikt bowiem nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić majątkiem zupełnie dobrowolnie, z pominięciem najbliższych (zob. Sąd Apelacyjny w Łodzi z dnia 25 lipca 2013 roku, I ACa 141/12, publ. LEX). Roszczenie o zachowek, czyli o zapłatę określonej sumy pieniężnej przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Nie oznacza to jednak, iż wszystkie te osoby mają jednocześnie uprawnienia do zachowku, gdyż roszczenie o zachowek przysługuje tylko wtedy, gdy dane osoby dziedziczyłyby w konkretnej sytuacji  (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2 marca 2012 roku, sygn.. akt  I ACa 110/12, publ. LEX). Przykładowo rodzice byliby uprawnieni do zachowku, gdyby zmarł ich bezdzietny syn, natomiast nie posiadali już takiego uprawnienia, gdyby ich syn pozostawił po sobie dwoje dzieci i żonę. W tym miejscu wskazać należy, iż prawo do zachowku nie jest bezwzględne i spadkodawca może skutecznie pozbawić daną osobę tego prawa (wydziedziczenie). Wydziedziczenie może nastąpić w sytuacji, gdy uprawniony do zachowku:

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Ustaliliśmy już kto jest uprawniony do zachowku, natomiast kto jest zobowiązany do jego zapłaty? Oczywiście w pierwszej kolejności roszczenie o zachowek powinniśmy kierować przeciwko spadkobiercom zmarłego. Natomiast w sytuacji, gdy nie możemy od nich otrzymać należnego nam zachowku to roszczenia z tego tytułu powinniśmy skierować do osób, na których rzecz zostały uczynione zapisy windykacyjne (art. 999¹ k.c.), w trzeciej zaś kolejności do osób obdarowanych. Pamiętać jednak należy, iż odpowiedzialność obdarowanych ma charakter subsydiarny i zależy od uzyskania roszczenia o zachowek od spadkobierców powołanych do spadku na mocy testamentu jak i ustawy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 grudnia 2014 roku, sygn.. akt I ACa 190/14, publ. LEX).

Powyższe oznacza, iż osoba uprawniona musi wykazać, że nie może uzyskać zaspokojenia swego roszczenia od osoby zobowiązanej z mocy art. 991 k.c. (spadkobierca zmarłego), następnie od osoby zobowiązanej na podstawie art. 999¹ k.c. (zapisobierca windykacyjny), by móc skutecznie zażądać całej lub części kwoty od obdarowanego. Odpowiedzialność obdarowanego względem uprawnionego ogranicza się jednak do wzbogacenia, będącego skutkiem darowizny (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 lutego 2014 roku, sygn.. akt I Aca 1078/13, publ. LEX).

Artykuł został opublikowany również na portalu INFOR.

Odrzucenie spadku przez małoletniego

23/03/2015 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Niekiedy nasze dziecko może zostać powołane do spadku, w skład którego wchodzą wyłącznie długi bądź też ich wysokość znacznie przekracza aktywa spadkowe. W takiej sytuacji odrzucenie spadku przez małoletniego jest często najbezpieczniejszą drogą do uniknięcia przez niego odpowiedzialności za długi, który pozostawił mu spadkodawca.

W tym miejscu wskazać należy, iż odrzucenie spadku przez małoletniego stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka i wymaga dla swej ważności uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego stosownie do treści art. 101 § 3 k.r.o. (por. postanowienie Sądu Najwyższego I CKU 181/97 z dnia 27 maja 1998 roku, publ. Legalis). W związku z powyższym przed złożeniem w imieniu małoletniego oświadczenia o odrzuceniu przez niego spadku, rodzice powinni wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku przez dziecko. Pamiętać przy tym należy, iż oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zostać złożone w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym rodzice małoletniego dowiedzieli się o tytule jego powołania do spadku. Termin ten jest o tyle istotny, bowiem brak oświadczenia ww. terminie jest jednoznaczny z przyjęciem przez małoletniego spadku z dobrodziejstwem inwentarza (at. 1015 § 2 k.c.) Warto również mieć na uwadze, iż w przypadku złożenia wniosku o zezwolenie przez sąd opiekuńczy na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego termin do złożenia oświadczenia o odrzucenia spadku ulega zawieszeniu na czas trwania tego postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 roku w sprawie I CSK 329/13, publ. Legalis). W przywołanym powyżej orzeczeniu Sąd Najwyższy uznał, iż konieczność uzyskania zgody sądu na odrzucenie spadku przez osobę małoletnią w praktyce oznacza istnienie przeszkody dla wykonania uprawnienia przewidzianego w art. 1015 § 2 k.c. Podjęcie zatem czynności niezbędnej dla wykonania takiego uprawnienia powinno powodować podobne skutki, jak np. przerwa biegu terminu przedawnienia roszczenia w przypadku wszczęcia postępowania zmierzającego do uzyskania prejudykatu umożliwiającego dochodzenie roszczenia, czy zawiadomienie w odpowiednim terminie o wadach rzeczy przy dochodzeniu roszczeń z rękojmi, przy czym należy mieć na uwadze, iż w judykaturze dopuszczono zastosowanie w drodze analogii przepisów o przedawnieniu do biegu niektórych terminów zawitych (por. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu najwyższego z dnia 20 maja 1978 roku w sprawie  III CZP 39/77, publ. OSNCP 1979, nr 3, poz. 40 oraz uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej i Izby Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1988 roku w sprawie III CZP 48/88, publ. OSNCP 1989, nr 3, poz. 36). W związku z powyższym w ocenie Sądu Najwyższego należało się opowiedzieć za wykładnią art. 1015 § 2 k.c. uwzględniającą możliwość zawieszenia biegu terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego, rozpoczynającego bieg od dnia, w którym jego przedstawiciel ustawowy dowiedział się o tytule powołania do dziedziczenia, na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym w przedmiocie uzyskania zgody na odrzucenie spadku. Po prawomocnym zakończeniu tego postępowania przedstawiciele ustawowi małoletniego powinni, przed upływem 6 – miesięcznego terminu biegnącego dalej po wydaniu przez postanowienia zezwalającego na odrzucenie spadku, złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w sądzie lub przed notariuszem.

Odrzucenie spadku po terminie

24/11/2014 ,

By Agnieszka Jakubowska - Gregier

With 0 comments

Co do zasady odrzucenie spadku po terminie, przewidzianym do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie jest możliwe. Zgodnie z art. 1015 § 1 k.c. oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Niezachowanie powyższego terminu i niezłożenie oświadczenia o przyjęciu czy też odrzuceniu spadku z reguły pociągać będzie za sobą skutki takie jak złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku wprost.

Jednakże w sytuacji, gdy oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych takiego oświadczenia. Również spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia we wskazanym terminie może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu, zgodnie z art. 1019 § 2 k.c. Powyższy przepis stwarza więc możliwość odrzucenia spadku po terminie w sytuacji, gdy niezachowanie tego terminu i w konsekwencji niezłożenie przez spadkobiercę żadnego oświadczenia spowodowane było błędem lub groźbą. Najczęściej spotykaną sytuacją będzie pozostawanie spadkobiercy w błędzie co do stanu spadku, polegającego na braku wiedzy o długach spadkodawcy, wchodzących w skład spadku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niewiedza spadkobiercy o stanie spadku pomimo podjętych odpowiednich, możliwych działań, może być uznana za błąd istotny i stanowić podstawę do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 roku w sprawie IV CSK 612/11), przy czym na spadkobiercy spoczywa obowiązek wykazania, iż dochował należytej staranności, zmierzającej do ustalenia stanu majątku spadkowego.

By móc uchylić się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku spadkobierca musi złożyć przed sądem oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie wraz ze wskazaniem czy przypadający mu spadek przyjmuje czy też odrzuca. W tym miejscu warto wskazać, iż oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku dla swojej skuteczności wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Prawo do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku wygasa po upływie terminów przewidzianych w art. 88 § 2 k.c., tj. w razie błędu z upływem roku od jego wykrycia, zaś w razie groźby z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał. Jednocześnie zauważyć należy, iż złożenie oświadczenia ww. przedmiocie może nastąpić również po stwierdzeniu nabycia spadku.